Zanimljivosti > General Dr. Anto Gvozdenovic


9 Jul 2005

GENERAL DR ANTO GVOZDENOVIC

(1854-1935) 

PORTRET IZVANREDNOG POSLANIKA I OPUNOMOCENOG MINISTRA KRALJEVINE

CRNE GORE U VAŠINGTONU OD 1918. DO 1921. GODINE

 

 

General doktor Anto Gvozdenovic je veoma zanimljiva i izuzetno znacajna licnost u crnogorskoj istoriji krajem XIX i u prvoj polovini XX vijeka. Bio je covjek od širokog obrazovanja i strucne osposobljenosti, encikopedijskog znanja, spisateljske darovitosti, oficirske casti i sposobnosti, veoma uspješan i priznat vojskovoda, licnost izuzetne politicke erudicije, diplomatske umješnosti i hrabrosti, te odlican poznavalac nekoliko stranih jezika, putopisac i pasionirani svjetski putnik otmjenih manira, koji se cesto bio u aristokratskim krugovima i elitnom društvu rado viden i priman.


Anto Gvozdenovic je završio fakultet medicinskih nauka, po profesiji bio je vojni hirurg, koji se, u odredenoj životnoj dobi, opredijelio za vojnicki, oficirski poziv i politicki angažman, tako da je uspio da postane general  tri vojske  (ruske, francuske i crnogorske), te uspješan državnik i diplomata – crnogorski ambasador u SAD, ministar i Predsjednik Crnogorske Vlade u egzilu.

General dr Anto Gvozdenovic je bio crnogorski suverenista i rojalista. Bio je privržen ocuvanju, odbrani i afirmaciji crnogorske državne nezavisnosti, njenog medunaorodnog integriteta i subjektiviteta. Njegov lik i djelo karakterisala je i trajna vjernost, odanost crnogorskom suverenu kralju Nikoli I Petrovicu Njegošu, kojemu je ostao privržen u zemlji i egzilu.

U vrijeme kad su, od 1918. godine pa nadalje, Crnu Goru lomile, rušile i palile divlje horde u službi velikosrpske ideologije i politike, general dr Anto Gvozdenovic je sve jace i više volio i branio svoju zemlju, svoju domovinu Crnu Goru, štitio i promovisao njena prava, slobodu, dostojanstvo i cast. Crnogorska Nezavisanost, Sloboda, Kruna i Barjak bilu su za dr Anta Gvozdenovica svetinja. Kao covjek i državnik borio se protiv njihovog sknavljenja i uništenja. Prkosno i gordo se pobunio protiv okupacije i nasilne aneksije Crne Gore, koju su, 1918. godine, izvršile srpska vojska i druge oružane grupe pod njenom komandom, kontrolom i upravom. Protiv režima vatre, krvi i pepela, nametnutog Crnoj Gori 1918. godine, ljudski, oficirski, politicki i diplomatski ustao je i borio se general dr Anto Gvozdenovic. U domovini i egzilu general dr Anto Gvozdenovic je permanento ispoljavao svoj patriotizam i svoju lojalnost institucijama pravnog i politickog sistema Kraljevine Crne Gore, dok je ona kao takva egzistirala i dok god je bilo nade i šanse da njena državnost može biti restaurirana.

U tekstu koji slijedi navešcu neke važnije podatke iz biografije Anta Gvozdenovica.

Anto Gvozdenovic, roden je 14. januara 1854. godine u selu Vuciji do, u Ceklicima, opština Cetinje. Njegov otac zvao se Micun (Mihailo) Gvozdenovic, a majka Mara Gvozdenovic, po rodu Kaluderovic. Sestra Anta Gvozdenovica zvala se Gordana-Doda (udata Roganovic). Anto Gvozdenovic nije imao rodenog brata. Braca od striceva Anta Gvozdeovica bili su: Petar Gvozdenovic, komandir crnogorske vojske, te Mališa, Ðuro i Kosta Gvozdenovic.Osnovno obrazovanje Anto Gvozdenovic je stekao u Ceklicima. Završio je bogosloviju na Cetinju. Studirao je i diplomirao na Medicinskom fakultetu u Moskvi 31. maja 1879. godine kod poznatog prof. dr Sergeja Petrovica Botkina. Tokom studija Anto Gvozdenovic je, u okviru studentske delegacije Moskovskog univerziteta, sudjelovao na svjetskim studentskim kongresima koji su održani u Berlinu i Londonu. U Crnu Goru Anto Gvozdenovic vraca u doba hercegovackog ustanka i ucestvuje u oslobodilackim ratovima 1876-1878. godine.

Za vrijeme Crnogorsko-Tuskog rata (1876-1878) godine u Crnoj Gori je boravio i americki diplomata, slikar i publicista Vilijam Džejms Stilman, kao specijalni dopisnik londonskog »Tajmsa«. On se povezao sa Antom Gvozdenovicem, ostvarivao je sa njim komunikaciju i saradnju. Crnogorski vladar Knjaz Nikola I Petrovic Njegoš odredio je Anta Gvozdenovica za pratioca i prevodioca americkom diplomati i publicisti Stilmanu. Stilman i Gvozdenovic su tada putovali zajedno po Crnoj Gori, Hercegovini i Albaniji, a nekoliko decenija potom, dakle, 1932. godine, Anto Gvozdenovic ce prevesti na naš jezik Stilmanovo djelo »Hercegovina i poljednji ustanak«, napisano 1877 i objavljeno u Londonu. Stilman je u toj svojoj knjizi veoma lijepim rijecima opisao Anta Gvozdenovica. Prikazao ga je kao hrabrog, odvažnog i snalažljivog covjeka. Informacije radi, Vilijam Džejms Stilman (1828-1901),  Amerikanac, koji je najveci dio svog života proveo u Evropi. Bio je slikar, publicista, novinar i diplomata. Bio je americki konzul u Rimu (1861-1865), potom americki konzul na Kritu (1865-1869). Potom se opedijelio za novinarstvo i bio specjalni izvještac londonskog “Tajmsa”. Boravio je u Crnoj Gori za vrijeme crnogorsko-turskog rata 1876-1878. godine. Tada se upoznao  i stekao prijateljstvo sa knjazom Nikolom i drugim istaknutim crnogorskim zvanicnicima, politicarima i vojskovodama. Knjaz Nikola je Stilmana 1877 godine odlikovao Ordenom III stepena knjaza Danila. Stilman je bio izuzetno poštovan i respektovan od crnogorskih državnika, politicara i oficira

 Ponovo odlazi u Rusiju, a 12. jula 1877. godine kao dobrovoljac od strane ruskog društva Crvenog krsta poslat je u Bugarsku. Bio je na bugarskom frontu ucesnik u sanitetskim ekipama ruske vojske koje je predvodio general Gurko. Poslije Sanstefanskog mirovnog ugovora, Anto Gvozdenovic je, 3. septembra 1878. godine, dobio visoka ratna odlicja, a nešto docnije, 13. marta 1879. godine, Glavni odbor ruskog Crvenog Krsta dodijelio mu je svoje najvece priznanje. Kad je završio studije, ruski car Aleksandar II Romanov ga je ukazom postavio 1879. godine na dužnost mladeg ljekara u vojno-medicinskoj upravi kavkaskog vojnog okruga.

U decembru 1880. godine kao vojni ljekar postavljen je u Štab generala Mihaila Dimitrijevica Skobeljeva (1843-1882), glavnokomadujuceg jednog ekspedicionog korpusa ruske vojske. Kao štabni ljekar, zbog ucinjenih podviga general Skobeljev unaprijedio je Anta Gvodenovica u cin majora i poklonio mu jedan dragocjeni pancirni oklop. Poslije smrti generala Skobeljeva (1882) Anto Gvozdenovic je premješten iz Moske u Mlavu kod Varšave, de je dobio priliku da se upozna i poveže sa poljskim aristokratskim krugovima. Cesto je boravio u Francuskoj, u Parizu, Nici, Monte Karlu i drugim atraktivnim i egzoticnim turistickim centrima na Azurnoj obali.  Proslavio se  i kockajuci se u cuvenom "Casinu" u Monte Karlu, kada je u igri na ruletu zaradio zlatnu novcanu sumu. Vratio se u Rusiju i iz vojinicke prešao u poluvojnicku službu u Petrogradu. Penzionisan je 1900. godine, nakon višegodišnjeg rada u vojnoj službi. Bio je vojni hirurg i general u tri vojske, u ruskoj, francuskoj i crnogorskoj. U rusko-japanskom ratu 1904 je reaktiviran, najprije je postavljen za šefa saniteta korpusa general-lajtanta P. K. Renenkampfa u Mandžuriji, a onda je prešao u Glavni štab vrhovnog komandanta generala Alekseja Nikolajevica Kuropatkina (1845-1925) i ucestvovao u oružanom pohodu ruske vojske na Mandžuriju. Istakao se kao sposoban i hrabar oficir. Prije odlaska primila ga je u audijenciju carica Marija Fjodorovna i poklonila mu jedan medaljon kao amajliju u ratu protiv Japana, kojeg ce Anto Gvozdenovic nositi do kraja života. U rusko-japanskom ratu Anto Gvozdenovic je dobio cin generala-lajtanta. Ponovo je penzionisan 1906. godine.

U Crnu Goru se general Anto Gvozdenovic vratio 1911. godine. Ucestvovao je u balkanskim ratovima kao adutant i savjetnik kralja Nikole. Kao crnogorski državljanin i ruski general odlazi 1914. godine u Pariz, de je postavljen za pomocnika šefa saniteta svih francuskih armija u Glavnom štabu. Na toj dužnosti ostaje do jeseni 1915. godine. Na Cetinje se vraca krajem 1915. godine, kada preuzima svoju staru dužnost u rezidenciji kralja Nikole. 

Pocetkom 1916. godine odlazi s kraljom Nikolom u emigraciju i veoma je znacajna licnost u nomenklaturi crnogorskog izganickog Dvora i Vlade sa sjedištem u Neju kod Pariza. Stalno je bio u sviti kralja Nikole prilikom njegovih brojnih zvanicnih posjeta, prijema, obilaska fronta itd.

Kralj Nikola je posjetio Zapadni front. On je 1. avgusta 1916. godine pošao za Amijen, francuski front na Šampanji. Komandant fronta general Guro je, sa cetom vojnika, odao pocast kralju Nikoli prilikom njegovog dolaska. U toj posjeti kralja Nikole njegovu svitu cinjeli su: tadašnji predsjednik Vlade Andrija Radovic, general dr Anto Gvozdenovic, komandir Milutin Tomanovic  i pratilac Ilija F. Jovanovic-Bjeloš  (Vidjeti: Ilija F. Jovanovic- Bjeloš, “Na dvoru kralja Nikole- uspomene iz moga života”, Cetinje, 1998, str. 137-138. i Savic Markovic Štedimlija, “Gorštacka krv – Crna Gora 1918-1928”, Beograd, 1928, str. 19)

 Kad je, proljeca 1916. godine, sjedište crnogorskog Dvora i Vlade prenešeno u Nej na Seni kod Pariza, zbog objektivnih okolnosti i problema sa kojima su se suocavali crnogorski zvanicni organi u emigraciji, odnosi izmedu Crne Gore i SAD održavali su se, u to vrijeme, preko americkog ambasadora u Parizu u Francuskoj Grejvsa Šarpa. (O tome vidjeti: Tajni telegram ruskog poslanika pri crnogorskom dvoru, Pariz, 1/14. april 1917. br. 22, Privatna zbirka; dr Dimitrije-Dimo Vujovic, “Ujedinjenje Crne Gore i Srbije”, Titograd, 1962, str. 165). Kralj Nikola se više puta sastao i razgovarao s americkim diplomatom Šarpom. Crnogorski vladar u egzilu ga je aprila 1917. godine primio u zvanicnu posjetu u svom Dvoru u Neju na seni kod Pariza i postarao se tom prilikom da od SAD dobije obecanje da ce Crna Gora biti restaurirana Preko americke ambasade u Parizu crnogorski legalni i legitimni predstavnici i zastupnici u progonstvu su upucivali zahtjeve, predstavke, memorandume, note, proteste itd., a isto tako, posredstvom nje, su crnogorski Dvor i Vlada primali odgovore i druga zvanicna akta iz Vašingtona, sa kojim su ostavrivali  komunikaciju i korespondenciju.

                Proljeca 1916. godine u Njujorku je za crnogorskog konzula postavljen brodovlasnik kapetan Anto Seferovic, koji je do tada bio na funkciji konzula Crne Gore u Kanadi. Kasnije, kad je dr Anto Gvozdenovic trebao da stigne u Vašington i preuzme dužnost šefa crnogorske Legacije u SAD, kapetan Anto Seferovic je, kada je vec bio napustio svoj položaj, našavši se na platnom spisku srpske vlade, po njenom nalogu, protestovao u Stejt departmentu protiv Gvozdenovicevog postavljenja na tu dužnost. A ostavka Anta Seferovica teško je pala kralju Nikoli, a srpska Vlada i njeni crnogorski janjicari, okupljeni prioritetno ko tzv. »Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje« su je s zadovoljstvom docekali i prihvatili.

Crnogorski Dvor i Vlada u emigraciji su shvatili neophodnost ostvarivanja neposredne komunikacije sa vlastima SAD, zbog toga što se oko Crne Gore sve više stezao obruc, koji joj je prijetio uništenjem kao nezavisne države. Zato su pokrenuli incijativu i snažnu diplomatsku aktivnost da se na teritoriji SAD otvori crnogorsko Poslanstvo, koje bi štitilo, promovisalo i ostavarivalo vitalne državne i nacionalne interese Crne Gore i njenog naroda. Oktobra 1916. godine ruski poslanik na crnogorskom Dvoru Lav Vladimirovic Islavin "bio je upoznat sa odlukom americke vlade da prihvati uspostavljenje diplomatske misije Crne Gore u Vašingtonu. On je pretpostavljao da ce se na celu misije nalaziti Petar Plamenac, bivši crnogorski ministar inostaranih poslova".(Ovo konstatuju i: Andrija Luburic u knjizi "Kapitulacija Crne Gore", Dokumenti, I, Beograd, 1938, 110 i dr Dragoljub Živojinovic u knjizi "Crna Gora u borbi za opstanak 1914-1922", Beograd, 1996, str. 98). 

Kralj Nikola je u Neju na Seni kod Pariza, 5./17. marta 1917. godine, dao intervju dopisniku "Njujork Tajmsa", u kojemu je, uz ostalo, naveo i ovo: "Milo mi je što Vaš plemeniti narod mogu podsjetiti na sve nevolje koje moj maleni narod mukom podnosi,- podsjetiti ga na bol moga srca što sam daleko od moga naroda pa nijesam u stanju njegovu bijedu svojerucno olakšati ,- i podsjetiti ga na moju vjeru, tvrdu i nigdje nicim nepokolebanu vjeru, da ce se moja zemlja ubrzo opet podici kao Država i da ce u njoj ponovo biti uspostavljena ona ista Sloboda i Nezavisnost, kakva bješe ona koju su dedovi mi za petsto godina junacki branili, i za koju ja dadoh svekoliku svoju snagu, za koju dadoh sebe sama, i kojoj od svega srca rado prinosim na žrtvu i ove potonje dane starosti moje". (Vidjeti:"Glas Crnogorca", br. od 5./17. III 1917. i  Nikola I Petrovic Njegoš, »Politicki spisi« -priredio dr Dragoje Živkovic-Cetinje/Titograd, 1989, str. 463)

Kad su americki vojnici stupili na tlo saveznicke Francuske, Vlada u Parizu je, u znak saradnje, odlucila da pokloni narocito pažnju i iskaže pocast americkoj vojsci i državi. Naime, ona je pozvala Amerikance da u Parizu svecano obilježe i proslave svoju državnu svetkovinu, nacionalni praznik Cetvri juli (Dan americke nezavisnosti). Tada je Vlada Francuske, u centru Pariza, u velelepnoj gradevini pozantoj kao »Dom invalida«, svecano predala pocasni barjak americkom generalu Džonu Džozefu Peršingu (1860-1948), koji je od juna 1917. godine bio komandant americkih ekspedicionih snaga u Evropi. Toj svecanosti prisustvovao je državni vrh Francuske (Predsjednik Republike, Vlada Francuske), kao i diplomatski kor u Parizu, te i ministar inostranih poslova Belgije. Crnogorskoj Vladi bila je ukazana narocita cast što je bila pozvana da prisustvuje toj svecanosti. Crnogorsku Vladu u egzilu predstavljao je njen ministar Nikola Niko Hajdukovic. Americki bataljoni su tada u pratnji vojne muzike, nosili americku zastavu i francusku zastavu ulicama Pariza, pozdravljeni od strane naroda. Pošli su na grob Lafajeta Mari Žožefa (1757-1834), francuskog generala i politicara, koji je ucestvavao u borbama za oslobodenje Sjeverne Amerike od Engleske. Na njihovom doceku kod »Doma invalida« bio je i predstavnik Crnogorske vlade (O tome vidjeti: Niko Hajdukovic, “Memoari”, Podgorica, 2000, str. 276).

                Radi realizacije odluke crnogorskog Dvora i Vlade za otvaranje poslanstva u Vašingtonu tadašnji predsjednik crnogorske Vlade Evgenije Popovic je jula 1917. godine posjetio americkog ambasadora u Parizu Grejvsa Šarpa. Tom prilikom mu je izložio zahtjeve i težnje Crne Gore. Tada je crnogorski premijer Evgenije Popovic izrazio "veliki strah za buducnost Crne Gore zbog pretjeranih ambicija Srbije". Crnogorski Dvor i Vlada bili su za svo vrijeme izgnanickog rada primorani da pariraju kontinuiranim i žestokim akcijama srpskog Dvora i Vlade, koji su bili subverzivni i saboterski, uvijek usmjereni protiv samostalnosti i realnih interesa države Crne Gore. Crnogorska vlada preduzimala je sve nužne mjere kako bi Crna Gora kao suverena saveznicka država odbranila svoje pravo na život, na postojanje.

Politicku i diplomatsku akciju crnogorskog Dvora i Vlade u egzilu u pravcu ostvarivanja namjere za otvaranje crnogorskog poslanstva u SAD podržala je Vlada Kraljevine Italije.

Avgusta 1917. godine kralj Crne Gore Nikola I Petrovic Njegoš i Vlada Evgenija Popovica primili su u audijenciju italijanskog poslanika na crnogorskom Dvoru barona Romana Avecanu i saopštili mu razloge zbog kojih se Crna Gora odlucila da inicira otvaranje svoje diplomatske misije u SAD.

Tom prilikom su tražili od pomenutog italijanskog diplomate da italijanski ministar inostranih poslova Sidni Sonino zatraži od italijanskog ambasadora u Vašingtonu Maki Di Celerea da kod americke vlade podrži zahtjev Crne Gore. Ovo navodi Avecana u pismu Soninu.

Italijanski ministar inostranih poslova uputio je Avecanino pismu Di Celereu i zahtijevao od njega da postupi u skladu sa traženjem crnogorskog Kralja Nikole i zahtjevima Vlade Evgenija Popovica.

Kralj Italije Viktor Emanuel III, zet crnogorskog Kralja Nikole, dao je podršku planovima crnogorskog Dvora i Vlade. Viktor Emanuel III je septembra 1917. godine ucinio posjetu kralju Nikoli i sugerisao mu da za svoje planove "traži podršku u Sjedinjenim državama". Treba u ovom kontekstu reci i ovo: Viktor Emanuel III (1869-1947), zet kralja Nikole, bio je suprug crnogorske princeze a italijanske kraljice Jelena Petrovic Savoja (1872-1952) Kraljica Jelena se pocetkom januara 1919. godine u Rimu sastala sa americkim predsjednikom Vilsonom, koji je tada boravio u službenoj posjeti Italiji. Kraljica Jelena saopštila je americkom Predsjedniku i to da Francuska drži njenog oca kralja Nikolu kao zatvorenika i da pomaže srpskim vlastima da pripreme i realizuju komplot, zavjeru protiv njega.

               Premijer crnogorske Vlade Evgenije Popovic dostavio je 22. avgusta 1917. godine notu americkom ambasadoru u Francuskoj Šarpu u kojoj je istaknut zahtjev zvanicne Crne Gore upucen vlastima SAD da izdaju agreman za crnogorskog poslanika u Vašingtonu. Notu crnogorske vlade americki ambasador u Parizu dostavio je Vašingtonu.

           U vezi s tim italijanski ambasador u SAD, Di Celere je intervenisao kod državnog sekretara SAD za inostrane poslove Roberta Lansinga 5. septembra 1917. godine. Postavio mu je pitanje da li je primio zahtjev crnogorske Vlade.

Što se tice odgovora na zahtjev crnogorske vlade na njega se cekalo izvjesno vrijeme, zbog razlicitih okolnosti, spletki, kleveta i obmana i drugih destrukcija koje su, iz razlicitih krugova, dominantno srpskih, ali i drugih vodene protiv Crne Gore, njenih ovlašcenih predstavnika i kandidata za poslanika u Vašingtonu.

Italijanski ambasador u Vašingtonu Di Celere je cestim posjetama Stejt Departmentu, insistiranjem i urgencijama znacajno pomogao Crnoj Gori u pogledu ostvarivanja svoje namjere, tako da je Lansing, 8. oktobra 1917. godine, obavijestio Šarpa da je vlada SAD analizirala zahtjev zvanicne Crne Gore i "bice sretna da primi akreditovanog poslanika Crne Gore".

I kad je izgledalo da je otvaranje crnogorskog poslanstva u Vašingtonu i postavljenje Petra Plamenca za izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra Kraljevine Crne Gore u SAD vec gotova stvar, pokrenuta je kampanja kojoj je bio cilj da se to sprijeci i da se nanese šteta Crnoj Gori.

Na scenu je stupila diplomatija Srbije koja je, potpomognuta od svojih saveznika iz reda velikih sila, razlicitim sredstvima i na razne nacine, preduzela snažnu i energicnu akciju kako bi se onemogucilo otvaranje Poslanstva Crne Gore u SAD. Vršeni su pritisci na americku vladu da promijeni svoju odluku.

 U djelovanju srpske Vlade protiv državnog dostojanstva Crne Gore aktivno su se ukljucili i neki crnogorski renegati, koji su, felonski, za novac izdali svoju zemlju i svoj narod.

Oni su se kao podanici Crne Gore i njeni bivši službenici i cinovnici stavili u službu Srbije u pravcu diskreditacije crnogorske Dinastije kod Saveznika i realizacije velikosrpske politike koja je koncipirala da Crna Gora treba da nestane kao država.

Srpska vlada je posredstvom svog Poslanstva u Parizu formirala tzv. »Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje«, finansirala ga sa svrhom da radi protiv Crne Gore, pa time i protiv otvaranja njenog Poslanstva u Vašingtonu.

 Dakle, marionetska organizacija srpske vlade, tzv. »Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje« pod vodstvom crnogorskog izdajnika Andrije Radovica, kojega je srpska diplomatija kupila za 500.000 franaka da radi na uništenju Crne Gore i njene dinastije, nije imao nikakav legalitet i legitimitet u Crnoj Gori, niti ikakvo pravo da nastupa u ime nje. Patriotska crnogorska egzilantska organizacija “Komitet crnogorskih izbjeglica”, na cijem je celu bio advokat i kasniji ministar pravde i prvi crnogorski sineasta Vladimir Ð. Popovic, oštro je napala Andriju Radovica, kojega je beogradska vlada delegirala u Pariz na Mirovnu konferenciju kao šefa sekcije za Crnu Goru. Andrija Radovic je stigao u Pariz i marta 1919. godine poceo da sudjeluje u radu Mirovne konferencije. “Komitet crnogorskih izbjeglica” u pismu Vilsonu 6. maja 1919. godine optužuje Andriju Radovica kao agenta Srpske vlade i poslanika dr Milenka Vesnica, koji je za 500.000 franaka izdao i prodao Crnu Goru Srbiji itd.. Predsjednik crnogorske Vlade u egzilu Jovan Simonov Plamenac je u pismu Edvardu Hausu 2. juna 1919. godine uložio žestok i energican protest protiv, kako je receno,  “izdajnika Andrije Radovica koji je prije kratkog vremena podnio Konferenciji memorandum, koji je lista najvecih laži protiv Crne Gore”.

General doktor Anto Gvozdenovic je kao covjek, oficir, politicar i diplomata bio žestoki i beskompromisni protivnik poliike koju je zastupao crnogorski otpadnik Andrija Radovic, a koja se temeljila na geslu, koje ge on sam formulisao »Glavno je da Crna Gora nestane«. Napomene radi, Andrija Radovic (1872-1947), je iz Martinica, u Bjelopavlicima, kod Danilovgrada, je na Cetinju završio osnovnu školu i tri razreda gimnazije. Studirao je na Vojno-inžinjerskoj akademiji u Italiji. Od 1894. godine radi kao vojni inžinjer. Bio je sekretar vojnog senata, maršal Dvora, nacelnik ministarstva unutrašnjih poslova. Bio je ministar finasija i gradevina u prvoj Ustavnoj Vladi Knjaževine Crne Gore na cijem se celu nalazio Lazar Mijuškovic. Predsjednik Vlade od 15. januara do 15 aprila 1907. godine, kada je podnio ostavku. Clan Narodne stranke. Vršio je dužnost Ministra inostranih poslova Knjaževine Crne Gore od januara do aprila 1907. godine. Osuden je u bombaškom procesu 1908. na 15 godina zatvora zbog zavjerenicke, subverzivne djelatnosti protiv crnogorske države. U zatvoru bio je do 1913. godine, kada je pomilovan. Kad su mu vracena gradanska prava, postavljen je za državnog savjetnika. Tokom Prvog svjetskog rata bio je crnogorski delegat u Francuskoj. U doba sloma Crne Gore bio je u Italiji. Kralj Nikola ga postavlja za predsjednika crnogorske izbjeglicke Vlade u Bordou u Francuskoj maja 1916. godine. Predsjednik crnogorske Vlade bio je od maja 1916 do januara 1917.godine, kada je, po nalogu srpske Vlade, podnio ostavku na tu funkciju i stao na celo tzv. Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje, kojeg je 4. marta 1917. godine, preko svog poslanstva u Parizu i poslanika Milenka Vesnica formirala srpska Vlada. Tzv. Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje je finansirala, usmjeravala i konstrolisala srpska Vlada sa ciljem da diskredituje kralja Nikolu i crnogorsku Dinastiju i da radi na uništenju nezavisne države Crne Gore. Andrija Radovic u Ženevi pokrece aprila 1917. godine list "Ujedinjenje", koji je od avgusta 1917. godine izlazio u Parizu. Posljednji broj toga lista izašao je 15. decembra 1918. godine. Na Mirovnoj Konferenciji u Parizu 1919. godine Andrija Radovic je bio clan srpske delegacije kao "ekspert" zadužen za pitanje Crne Gore. Nakon aneksije Crne Gore Srbiji, u Kraljevini SHS, bio je poslanik, clan Demokratske stranke Ljube Davidovica i viceguverner Narodne banke Jugoslavije. Medutim, cinjenica da nije imao skoro nikakvu podršku u crnogorskom narodu bila je razlog više za predvodnike tzv. »Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje« da uzmu udjela i u akciji protiv otvaranja crnogorskog Poslanstva u Vašingtonu. Kralj Nikola je s pravom optužio Andriju Radovica za politiku usmjerenu u korist državne vrhuške Srbije a protiv vitalnih državnih i nacionalnih crnogorskih interesa.

Za crnogorsku Vladu na celu s Andrijom Radovicem, koja je demisionirala, podnijela ostavku po nalogu srpske Vlade pocetkom januara 1917. godine, a koju je crnogorski suveren u egzilu prihvatio s zadovoljstvom,  Kralj Nikola je govorio:»Ona je dobivala platu iz crnogorske kase, a pri srpskom ministarstvu spoljnih poslova  postojao je za neke od njih, ako ne i za sve, tajni fond iz koga su dobivali nagrade za propašicevski rad«. (Vidjeti: Jagoš Jovanovic, “Stvaranje crnogorske države i razvoj crnogorske nacionalnosti”- istorija crne Gore od pocetka VIII vijeka do 1918. godine- Cetinje, 1947, sr. 423)

Srpska  vlada  je 9. oktobra 1917. godine,  preko  svog poslanika u Parizu  Milenka Vesnica,  uputila poruku svom diplomatskom predstavniku u Vašingtonu Ljubomiru Mihailovicu, (koji je tokom 1915 i 1916. godine bio srpski izvanredni poslanik i opunomoceni ministar pri crnogorskom Dvoru) da, u vezi sa traženim agremanom crnogorske Vlade za Petra Plamenca, postupi tako kako bi se ishodovalo "onemoguciti njegovo izdavanje ma na koji nacin". Sam predsjednik srpske Vlade Nikola Pašic je, 10. oktobra 1917. godine, uputio instrukcije Ljubi Mihailovicu u Vašington. Pašic, uz ostalo, naveo je i ovo: "Pohitaj da prije nego što dobije agreman izade u srpskim i drugim novimama njegov životopis i kao privatnog covjeka i kao politicara. Radite svim silama da mu se agreman ne izda nikako". (Vidjeti: Arhiv Srbije, Politicko odjeljenje, f. II, d. IV, 1917 ; dr Dimitrije Dimo Vujovic, »Ujedinjenje Crne Gore i Srbije«, Titograd, 1962, str. 224 i dr Radoslav M. Raspopovic, “Diplomatija Crne Gore 1711-1918”, Podgorica / Beograd, 1996, str. 352.) Postupajuci po nalozima srpske Vlade, poslanik Mihailovic je 21 oktobra 1917. godine poslao licno pismo Vilijamu Filipsu, pomocniku americkog državnog sekretara, koje je bilo propraceno jednim opširnijim memorandumom, u kojemu protestvuje "protiv americke vlade da primi poslanika Crne Gore", izricuci pritom mnoštvo neistina i podvala na racun Crne Gore, njenog suverena  itd..

Odluka americke administracije da se prihvati otvaranje Poslanstva Crne Gore u Vašingtonu ostala je nepromijenjena. Tu odluku je vlada Velike Britanije znala vec 16. oktobra 1917. godine. Kralj Nikola je o tome obavijestio tadašnjeg britanskog otpravnika poslova pri crnogorskom Dvoru u Neju ser Džordža Grehama, saopštavajuci mu da u Vašington namjerava da pošalje Petra Plamenca, svojega covjeka od povjerenja, koji je bio ministar inostranih poslova Kraljevine Crne Gore od 1913. do 1915. godine. Srbija i njeni saveznici su, svako iz svojih intreresa, radili da sprijece izdavanje agremana za Petra Plamenca. Velika Britanija, Francuska i Srbija tražile su da Petar Plamenac ne dobije agreman. Kralju Nikoli je bilo jasno da su nastali veliki problemi oko imenovanja Plamenca za crnogorskog poslanika i zato je tražio od italijanskog ministra inostarnih poslova Sidnija Sonina da se založi za Plamenca. Sonino je tražio od Maki Di Celera i grofa  Lelija Bonin Longarea, ambasadora Italije u Francuskoj, da se založe da se udovolji traženju zvanickih organa Crne Gore da Plamenac bude poslanik, što su ovi i ucinili, ali to nije urodilo plodom. Americka odluka je bila da se otvori poslanstvo Crne Gore u Vašingtonu. To je ambasador SAD u Francuskoj Šarp saopštio crnogorskoj Vladi i Dvoru u Neju kod Pariza. Medutim, vlada SAD se odnijela nepovoljno kad je u pitanju licnost koja je predložena za poslanika. Petar Plamenac nije dobio agreman. Kralj Nikola je bio nezadovoljan zbog takve odluke americke administracije kojom su saopštili da je Petar Plamenac za njenu vladu neopoželjan,odnosno, da je persona non grata. Americku odluku kralj Nikola je pripisao "radu srbijanskih agenata". Ministar Sonino je obavijestio Avecanu da Vlada Crne Gore "cak i ako ne dobije agreman za Plemenca, treba da uputi svoga predstavnika u SAD".

 Predsjednik SAD Vudro Vilson, koji je ranije bio izrazio spremnost da prihvati Plamenca, konacno je donio odluku kojom je odbio da izda agreman za Petra Plamenaca kao crnogorskog poslanika. Vilijam Filips je zbog takvog stava izrazio zadovoljstvo.

Srbija i njen marionetski tzv. »Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje« bili su protiv otvaranja crnogorskog Poslanstva u SAD. Naime, dr Milenko Vesnic je 4. januara 1918. godine, u razgovoru sa državnim sekretarom SAD Lansingom, isticao "neoportunost da Crna Gora bude ovdje zastupljena". Stav Francuske bio je tome skoro istovjetan. Velika Britanija nije, u nacelu, bila protiv otvaranja Poslanstva Crne Gore, vec je bila protiv imenovanja Petra Plamenca za poslanika.

Cinjenica da nije dat agreman za Petra Plamenca nije obeshrabrila crnogorski Dvor i Vladu u pravcu otvaranja Poslanstva u Vašingtonu i nalaženja pogodne licnosti za tamošnjeg crnogorskog poslanika. Kralj Nikola i Vlada Evgenija Popovica su krajem marta 1918. godine preduzeli konkretne korake i uložili nov napor u tom smislu.

Kralj Nikola je pocetkom maja 1918. godine, u vrijeme svoje posjete Rimu, razmijenio posjete sa americkim diplomatom u Rimu, ambasadorom u Italiji - Nelsonom Pejdžom, sa kojim je i ranije ostvarivao komunikaciju. Tada je, uz ostalo, kralj Nikola saopštio svoju bona fides (dobru vjeru) prema SAD kao i »nadu da ce Sjedinjene Države zaštititi prava Crne Gore«. O tome susretu s kraljem Nikolom ambasador Pejdž je poslao telegram americkom državnom sekretaru Robertu Lansingu 6. maja 1918. godine, kojeg je ovaj dostavio »Bijeloj kuci« 8. maja 1918. godine.

Kralj Nikola je 7/ 20. aprila 1918. godine iz Neja kod Pariza uputio americkom predsjedniku Vudrou Vilsonu telegram povodom godišnjice ulaska SAD u rat. U tom telegramu, kralj Nikola navodi i ovo: "Mi, Crnogorci, skromni i vjerni cuvari Saveza, ne možemo zaboraviti koliko Vi dugujemo za sve ono cime je Vaša velika duša umjela oduševiti jednu veliku naciju. Dopustite jednom starom vladaru da Vi uputi svoju najtopliju cestitku i da Vi iskaže sve svoje oduševljenje za Vaš narod. Uvidajuci podvige koje je taj narod za godinu dana izveo, lako je predvidjeti u kojoj ce mjeri taj narod pomoci saveznicima da pravo izvojuje sebi pobjedu snagom" ("Glas Crnogorca", br. 43. 8/21 IV 1918. i »Cjelikupna djela Nikole I Petrovica Njegoša«, IV, Cetinje, 1969, 260).

Predsjednik SAD Vilson ogovorio je na pomenuti telegram kralja Nikole 13. aprila 1918. godine, upucujuci rijeci razumijevanja i ohrabrenja za brige kralja Nikole. U tom odgovru Vilson je izrazio "veliki interes americkog naroda za narod Crne Gore za ciju borbu i aspiracije je uvijek osjecao iskrene simpatije". Vilson je u nastavku telegrama naznacio "iskrena uvjeravanja o našem prijateljstvu i našu vjeru da cemo uskoro biti udruženi u konacnom trijumfu pravedne stvari".

Kad je vec postalo ocigledno da Petar Plamenac nece dobiti traženi agreman, jedno vrijeme je kao kandidat crnogorskog Dvora i vlade za poslanika u Vašingtonu fungirao Filip Dobrecic, generalni konzul Crne Gore u Rimu. Medutim, od njegove kandidature se odustalo i odluceno je da diplomatski predstavnik i zastupnik Crne Gore u SAD bude general dr Anto Gozdenovic, adutant kralja Nikole. Prijedlog da dr Anto Gvozdenovic bude izvanredni poslanik i opunomoceni ministar Kraljevine Crne Gore u Vašingtonu ucinjen je americkoj vladi 22. aprila 1918. godine.

         Kad je srpska Vlade sa Krfa saznala za to, preduzela je, kao i u slucaju Plamenca, sve što je bilo u njenoj moci da se sprijeci otvaranje crnogorskog Poslanstva u Vašingtonu i da se onemoguci imenovanje dr Anta Gvozdenovica na taj položaj. Ona je pokrenula intezivnu politicku, propagandnu, agitacionu i diplomatsku kampanju, kojom bi pokušala dokazati da je otvaranje Poslanstva Crne Gore u SAD nepotrebno i kako bi, u ocima americke vlade i javnosti diskreditovala licnost generala dr Anta Gvozdenovica. Poslanstvo Srbije u SAD i tzv. »Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje«, kojeg je ona osnovala, finansirala, usmjeravala i kontrolisala, vodili su žestotku anticrnogorsku akciju. Njoj su crnogorski Dvor i Vlada morali parirati. Cinjeli su sve što su mogli i znali kako bi zaštitili suverena prava Crne Gore. U odbrani prava na opstanak Crne Gore zapaženu ulogu u anglosaksonskom svijetu igrao je i Aleksandar Devin (Aleks Divajn), neslužbeni crnogorski diplomatski agent u Londonu. Aleks Divajn (1865-1930), Britanac iz Mancestera, novinar, pisac, profesor i politicar, najistaknutiji branilac nezavisnosti Crne Gore u anglosaksonskom svijetu, prijatelj kralja Nikole i neslužbeni crnogorski diplomatski predstavnik u Velikoj Britaniji. Napisao je veliki broj clanaka i knjiga na crnogorskke teme i u korist Crne Gore. Pisao predstavke, memorandume i druge akte brojnim istaknutim evropskim i svjetskim državnicima i medunarodnim skupovima, u kojima je zahtijevao poštovanje prava Crne Gore na postojanje kao nezavisne države. Znacajno je radio na osiguranju humanitarne pomoci crnogorskim inernircima u ime Londonskog Potpornog fonda i crnogorskog Crvenog krsta u sardnji s crnogorskim princezama Ksenijom Petrovic (1881-1952) i Vjerom Petrovic (1887-1927) tokom 1917 i 1918. godine. Bio je od strane crnogorskog Dvora i Vlade imenovan za pocasnog opunomocenog ministra Kraljevine Crne Gore u Londonu i komesar Britanske misije za pomoc Crnoj Gori 1920. godine. Nosilac je brojnih crnogorskih odlikovanja (O Aleksu Divajnu vidjeti i: dr Bojka Ðukanovic, “Nikola I Petrovic Njegoš i Aleksandar Divajn”, u zborniku radova CANU “Kralj Nikola – licnost, djelo i vrijeme II”, Podgorica, 1998, str. 149-161; dr Dragoljub Živojinovic, “Aleksandar Devin, branilac nezavisne Crne Gore u anglosaksonskom svijetu, 1916-1920”, “Glasnik Cetinjskih muzeja”, knjiga III, Cetinje, 1970, str. 113-170, i mr Slavica Ratkovic- Kostic, “Aleksandar Devin i politicka propaganda izbjeglicke vlade kralja Nikole od 1916. do 1922. godine”, casopis “Vojnoistorijski glasnik”, Beograd, 1990, br. 1, str. 191-210 i br. 2, str. 193-218).

              Aleks Divajn je na americkom tlu lobirao za interese nezavisne Crne Gore, nastojavši da pomogne pridobijanju podrške SAD legalnim i legitimnim aspiracijama i interesima crnogorske države. Devin se, u tom smislu, obracao Predsjedniku SAD Vilsonu, državnom sekretaru Lansignu i drugim istaknutim funkcionerima americke administarcije. Aleksandar Devin je imao veoma zapaženu ulogu u postavljanju Vilijama Frederika Diksa za generalnog crnogorskog konzula u Njujorku. Kada je kapetan Anto Seferovic podnio ostavku na mjesto generalnog crnogorskog konzula u Njujorku, Aleksandar Devin se angažovao da njegovo upražnjeno mjesto popuni V. F. Diks, potpredsjednik jednog njujorškog osiguravajuceg društava i covjek vrlo blizak Predsjednku Vilsonu. Devin je predložio crnogorskom Dvoru i Vladi da se Diks imenuje na taj položaj, što je i prihvaceno. V. F. Diks je za sebe govorio da je Vilsonov "stari prijatelj", što se pokazalo kao istinito. V. F. Diks je 26. juna 1918. godine uputio pismo Vilsonu, u kojemu ga obavještava da crnogorska Vlada namjerava da ga imenuje za generalnog konzula u Njujorku, pitajuci americkog Predsjednika da li je sa tim saglasan. Diks je, uz ostalo,  tražio od Vilsona da utice da se donese konacna odluka u odnosu na crnogorski zahtjev o postavljanju dr Anta Gvozdenovica za poslanika u Vašingtonu. Za V. F. Diksa je izdata egzekvatura i on je septembra 1918. godine postao generalni konzul Kraljevine Crne Gore u Njujorku. Vilson je 12. jula 1918. g. iz Vašingtona obavijestio pismom Diksa da je americka vlada odlucila da izda agreman za Gvozdenovica i egzekvaturu za Diksa. Vilson je u istom pismu svom prijatelju Diksu dodao da je srecan što ce Diks zastupati prava i interese "neustrašive male Kraljevine u Njujorku".

 Kralj Nikola je iz Neja na Seni kod Pariza u prvim danima jula 1918. godine uputio cestitku Predsjedniku Vilsonu povodom Dana nezavisnosti Amerike, u kojoj kaže:

 

 

 

 

 "Gospodinu Predsjedniku Vilsonu, Vašington.

Na dan koji vaša zemlja slavi narodnu svjetkovinu, hocu da, u ime svoje kao i u ime naroda crnogorskog, prisajedinim svoju želju uz želje, koje danas jednodušno pozdravljaju plemenitost, velicinu, nesebicnost Sjedinjenih Americkih Država i dicnoga im šefa koji ih upravlja.

Ovog znacajnog dana, iz svega svoga srca, ojadenog tudinskim zavojevacerm, ali srca osnaženog, nerazdvojnom vezom koja vezuje sve Saveznike, mi sa oduševljenjem i priznanjem pozdravljamo vaše herojske vojnike koji ni iz dana u dan donose sve silniju pomoc.

Vidimo ih de dolaze, osjecamo da su zapojeni vašim visokim autoritetom i vašim visokim pravdoljubljem i da su puni nestrpljenja da trijumfu slobode i spasenja kako velikih tako i malih država doprinesu svoje odlucno i slavodobitno sudjelovanje.

Izjavljuci u ovim teškim i svecanim casovima svoju vjeru u buducnost, ja u isti mah upucujem i Vama Gospodine Predsjednice, izraz mojih toplih želja i iskren znak moga dubokog poštovanja". (Vijdeti: "Glas Crnogorca", br. 49. 10/ 23 VII 1918 i Nikola I Petrovic Njegoš »Politicki spisi«, priredio dr Dragoje Živkovic, Cetinje-Titograd, 1989, str. 478)

 

 Predsjednik Vilson je 4. jula 1918. godine iz Vašingtona, odgovarajuci na pomenutu cestitku crnogorskog suverena, uputio sljedeci telegram:

 

"Njegovom Velicanstvu Nikoli Kralju Crne Gore

Iskreno zahvaljujem Vašem Velicanstvu na plemenitim cestitkama koje ste mi tako ljubazno uputili 4. jula, i koje visoko cijenim. Duboko saosjecam sa vašim Velicanstvom u najezdi koja je snašla Crnu Goru najezdom nemilosrdnog neprijatelja. Uvjeren sam da Vaše Velicanstvo i blagorodni i junacki narod Crne Gore nece biti potlacen, nego da ce vjerovati, da su Sjedinjenje Države odlucene da vide da ce, sa konacnom pobjedom koja ce doci, biti osiguran i priznat integritet i pravo Crne Gore. Šaljem Vašem Velicanstvu svoje najbolje želje". (Vidjeti: »Državni Kalendar Kraljevine Crne Gore za 1920«, izdanje Ministarstva prosvjete i crkvenih poslova, Pariz, 1920, str. 47).

Nakon intezivne komunikacije zvanicnih predstavnika Crne Gore sa predstavnicima americke vlade stvari su, najzad, pocele da se pomijeraju s mrtve tacke. Nakon dugog odlaganja, taj problem je poceo da se rješava.

Uprkos svim opstrukcijama i destrukcijama, koje su cinjene sa raznih strana i  nivoa, zahtjev crnogorskog Dvora i Vlade za otvaranje Poslanstva u Vašingtonu i imenovanje dr Gvozdenovica za izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra povoljno je riješen, krunisan je uspjehom. Visoki funkcioner u americkoj Vladi Frenk Polk (koji je bio zamjenik državnog sekretara SAD) ovlastio je americkog ambasadora u Parizu Šarpa da obavijesti crnogorsku Vladu da je dr Gvozdenovic prihvatljiva licnost (persona grata) za crnogorskog poslanika u SAD. One su dale traženi i ocekivani agreman, pa je kralj Nikola Dekretom od 19. VII/ 1. VIII 1918. godine postavio za izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra Kraljevine Crne Gore u SAD generala dr Anta Gvozdenovica. Istovremeno s dekretom o imenovanju Gvozdenovica objavljen je i dekret o otvaranju Poslanstva u Vašingtonu. (Vidjeti:"Glas Crnogorca", god. 46. br. 50, 22. jul / 4. avgust 1918. g. i dr Dimitrije-Dimo Vujovic, »Ujedinjenje Crne Gore i Srbije«, Titograd, 1962, str. 173).

 Nije samo srpska Vlada radila da diplomatski izoluje kralja Nikoli i njegove vlade. To je cinjela i Francuska, koja ih je de facto na svojoj teritoriji držala u zatoceništvu. Francuska Vlada je preko svojih diplomatskih predstavnika u Vašingtonu, dominantno preko svog ambasadora Žila Žiserana, reagovala protiv otvaranja crnogorskog Poslanstva u Vašingtonu i davanja agremana za dr Anta Gvozdenovica. Kad je general Gvozdenovic otišao u Vašington, srpska vlada i njeni saveznici su pokušali da onemoguce ili bar da odugovlace njegove zvanicne posjete i predaju njegovih akreditivnih pisama. Srpska vlada i drugi relevantni cinioci su stalno nastojali da rad generala Anta Gvozdenovica opstruiraju i destruiraju, da ga sprijece u angažmanu koji je imao za cilj ishodovanje politicke i diplomatske podrške Crnoj Gori i njene finansijske i privredne rehabilitacije i konsolidacije. Sve je radeno da diplomatska misija Anta Gvozdenovica u SAD propadne. Ona, zbog niza faktora subjektivne i objektivne prirode, odnosno, okolnosti koje nijesu pogodovale interesima Crne Gore, nije bila onakva kakva je zamišljena, iako je general Gvozdenovic ulagao vanredne napore da pomogne svojoj zemlji, dostojno je reprezentujuci i zalažuci se za ostvarenje njenih vitalnih interesa. U akciji protiv dr Anta Gvozdenovica i njegove misije ukljucio se i bivši crnogorski konzul u Njujorku kapetan Anto Seferovic, po instrukcijama srpske vlade, koja ga je za takav rad i placala.

Crnogorski politicar i ministar Nikola-Niko Hajdukovic je napisao memoare, u kojima tvrdi i ovo: »Stigla je vijest od generala Gvozdenovica, izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra u Vašingtonu, da je svecano izvršio predaju akreditivnih pisama Predsjedniku Vilsonu. Izmedu ostalog, u podužem odgovoru Vilson kaže: Najstrahovitiji rat spustio je svoju bezdušnu ruku na vašu hrabru zemlju, koja spada medu najhrabrije zatocnike slobode svojega plemena. Predsjednik završava odgovor: dopustite da vas uvjerim u to, da se sa puno povjerenja možete pouzdati u moje nastojanje, a tako i u službenike ove Vlade, da ce oni vas potpomagati sa najiskrenijom dobrom voljom u izvršenju dužnosti vaše misije i u unapredenju zajednickih interesa Sjedinjenih Americkih Država i Crne Gore.

Poslanik izvještava Vladu, kako je 11. oktobra p. n. svecano održan Crnogorski dan u Njujorku. Priredivacki odbor pozvao je poslanika, da sa osobljem Poslanstva prisustvuje svecanosti. Svecanost je obavljena na »Spomeniku Slobode«. Americki predstavnici doveli su poslanika i osoblje u automobilima, koje je pratila ceta vojnika i mornara. Povorka je prošla velicanstvenom »Petom avenijom« kroz nepreglednu masu njujorškog gradanstva i zaustavila se pred visokom tribinom, okicenom zastavama.

Na »Spomeniku slobode« istaknut je pored americkog i crnogorski barjak. Tu je muzika intonirala himne i Crne Gore i Amerike, pozdravljene od strane stotina hiljada prisutnih gradana, koji su oduševljeno klicali maloj junackoj zemlji Crnoj Gori. Poslije obavljene ceremonije na »Spomeniku Slobode«, povrka se u istom redu vratila pred hotel »Belmont« gdje je bio prireden rucak, na kome su prisustvovale odlicne zvanice, iz prvih krugova njujorškog visokog društva. Za vrijeme rucka održane su mnoge zdravice u kojima se pozdravlja Kralj i herojska Crna Gora.

Poslanik Gvozdenovic, dalje u svome izvještaju, kaže kako su iduceg dana svi strani saveznicki i neutralni ambasadori i poslanici u Vašingtonu, bili pozvani na izlet u Njujork, koji je bio prireden na velikom americkom brodogradilištu gdje se pušten u more nov ogroman parabrod; da se General tom prilikom opoznao sa Masarikom, cehoslovackim prvakom, koji se zalagao u Americi za izvojevanje prava i nezavisnost Cehoslovacke Republike, i zadobio americku vladu i americku javnost, da se to njihovo pravo ostvari, i da je General primijetio da se Masarik hladno ponašao prema njemu. Masarik u svijom memoarima za taj susret kaže ironicno, da je tu vidio crnogorskog poslanika, koji sav blistijaše u srmi i žeženom zlatu. Medutim, poslanik je bio odjeven u kafe boje uniformu divizijara crnogorske vojske i na njemu nije blistalo ništa do onoga što je propisano – paletuške, grb, adutantske kordone oko ramena i dugmeta od žutog metala. Masarik je u tim svojim memoarima naveo iz mržnje prema kralju Nikoli, što ga je ovaj dao procerati sa Cetinja u roku od 24 sata. Kralj je izgleda ovaj ispad ucinio po nagovoru dr Cernog, oprobanog prijatelja Crne Gore a politickog protivnika Masarika.

General u izvještaju produžuje, kako je imao priliku da se u nekoliko puta nade i razgovara sa finansijskim magnatima Amerike i svijeta, Morganom i Rokfelerom, i da su mu ovi obecali dati za rekonstrukciju Crne Gore potrebnu finansijsku potporu, investirati kapitale za eksploataciju ruda i šuma, a pored toga da ce cim se zemlja oslobodi, uputiti na poklon crnogorskom stanovništvu zamašne kolicine hrane, odjece, obuce i farmacijskih produkata«. (Nikola-Niko Hajdukovic, »Memoari«,  Podgorica, 2000, str. 428-429). Informacije radi, Morgan je cuveni americki industrijalac i bogataš. Stvorio je svoju finansijsku i privrednu imperiju.Rokfeler Džon Devison (roden 1839, umro 1937) bio cuveni sjevernoamericki industrijalac i veliki finansijski magnat koji je osnovao 1870. godine poznati petrolejski trust i ustanovio »Rokfelerovu zadužbinu«, iz koje su se pomagale medicinske i druge nauke. Dr Anto Gvozdenovic se sa Morganom i Rokfelerom poznavao, razgovarao i održavao kontakte.

General dr Anto Gvozdenovic je koncipirao, osmislio program održavanja “Crnogorskog dana u Njujorku” 1918. godine na kojemu je i govorio, što je konstatovao i uticajni list “New York Times” od 20. oktobra 1918. godine.

O održavanju “Crnogorskog dana u Njujorku” pisao je i list “Libre Serbie”, u broju 6, od 27. novembra 1918. godine ovo: “U cast saveznika prošlog mjeseca je u svima vecim mjestima u Americi priredena svecanost. Najmanjem savezniku, Crnoj Gori, pao je u dio najveci americki grad, Njujork. Taj crnogorski dan u Njujorku proslavljen je na najsvecaniji nacin u prisustvu crnogorskog poslanika, konsula i osoblja poslanstva, kao i najuglednijih predstavnika Sjedinjenih država. Na celu svecane povorke bila je vojska i muzika, a tom je prilikom razvjena i crnogorska zastava. Pored ostalih govornika govorio je o Crnoj Gori i poslanik Gvozdenovic, koji je bio u generalskoj uniformi. Ovo je najveca svecanost koju je Crna Gora doživjela, jer je na njoj sudjelovalo više duša nego Crna Gora ima stanovnika«.

Dr Anto Gvozdenovic je preduzimao energicne korake u cilju njegovog prijema kod Predsjednika Vilsona u  Bijeloj Kuci. U toku septembra 1918. godine on je cinio posjete americkom državnom sekretaru Robertu Lansingu, tražeci od njega da se odredi dan njegovog prijema u Bijeloj kuci i predaje akreditivnih pisama.

Dr Anto Gvozdenovic je u zvanicnu audijenciju u »Bijeloj kuci« kod predsjednika SAD Vudroa Vilsona primljen 20. oktobra 1918. godine, kada mu je predao svoja akreditivna pisma. Da primijetimo, Tomaš Masarik, Predsjednik Cehoslovackog nacionalnog komiteta i docniji prvi predsjednik Cehoslovacke (1918-1935), koji je tada boravio u Vašingtonu, susreo se sa dr Gvozdenovicem i zabilježio kako je on "sav sijao u zlatu" (Vidjeti: Tomaš Masarik, “Svjetska revolucija”, Beograd, 1938, str. 281). Pomocnik americkog državnog sekretara Filips došao je u crnogorsko poslanstvo i zajedno sa dr Antom Gvozdenovicem odvezao se u »Bijelu kucu«. Prijem dr Gvozdenovica kod predsjednika Vilsona protekao je saglasno protokolu koji je karakteristican za takve prilike: predajom akreditivnih pisama, pozdravnim govorom dr Gvozdenovica i Vilsonovim odgovorom.

Prilikom predaje akreditivnih pisama crnogorski diplomata dr Anto Gvozdenovic je u »Bijelioj kuci« tada rekao ovo:

» Gospodine Predsjednice: Kralj, moj uzvišeni suveren, povjerio mi je visoku dužnost da predstavljam Njegovu vladu kod federalne vlade jedinjenih Americkih Država, i ja imam cast da Vam urucim akreditivna pisma u svojstvu opunomocenog ministra i izvanrednog poslanika.

Naloženo mi je da Vam izrazim, Gospodine Predsjednice, duboko zadovoljstvo koje Njegovo velicanstvo Kralj, Njegova vlada i svi Crnogorci osjecaju zbog postojeceg iskrenom prijateljstva i simpatija koje vec vezuju našu malu zemlju sa Vašom velikom zemljom, a što se potvrduje ovom vezom.

Neka mi se dozvoli da dodam, veoma uzbuden, da shvatam cast što se nalazim kod ove vlade kao prvi poslanik Crne Gore.

Oduševljenje i entuzijazam koje moja zemlja gaji prema Sjedinjenim Americkim državama proisticu iz odredenih i duboko usadenih temelja.

Kod nas, kao i kod Vas, ideje o pravdi i slobodi nijesu uvezene ili vještacki usadene u naše mozgove; one su prirodni rezultat razvitka naroda.

Tokom pet vjekova borili smo se, bez odmora, protiv neprijatelja koji je uspio da skrši dostojanstvo najjacih država. Mi se nijesmo borili jedino za našu zemlju, vec takode i za potlacene narode naše krvi, našu jugoslovensku bracu, tako da i njima može svanuti dan slobode. Zahvaljuci našoj upornosti, uvijek, u toku ovih pet vjekova, uprkos svim naletima i kataklizmama, naša borba je bila svjetlost ka kojoj su narodi Balkana okretali svoju sudbinu i nade.

Vodeni tom tradicijom koja je, u težnji za slovenskom solidarnošcu bila, jeste i bice naš zakon, ušli smo odmah u sadašnji rat i pokušali da ostvarimo nemoguce. Što je naš zadatak bio pretjeran nije bila naša greška.

Tokom mnogo godina naša siromašna, mala zemlja stalno je bila prisiljena da se, oslonjena na oružje, bori za svoje postojanje; zbog toga nije uspjela da razvije svoju unutrašnju i spoljnu trgovinu, industriju, da unaprijedi poljoprivredu u teritorijama koje je pripojila i da eksploatiše tek otkrivene materijalne rezerve. U casovima mira mnogi naši mladi ljudi moral su da napuštaju svoju zemlju koju su spasli svojom hrabrocu. Oni su došli u ovu zemlju puni inicijative. Oni su dolazili u Vašu zemlju za zapošljavanje svojih djelatnosti i snage, osiguranje svakodnevnog hljeba i udobnosti u starosti, poslije cega bi se ponovo vracali u divlju prirodu njihove voljene otadžbine.

Postepeno i posredstvom Crnogoraca koji su prešli okean, Amerika je postala poznata i voljena u našim brdima. Ovo je dovelo do toga da su je smatrali nježnim, srdacnim prijateljem. U ovom trenutku doseljenici iz Crne Gore, rastureni širom ogromnih prostranstava najvece republike, posmatraju s velikim oduševljenjem Vaše velicanstvene pripreme za pobjedu. Dok oni pozdravljaju Vaše vojnike koji odlaze u Evropu, znam da je njihovo oduševljenje pomiješano s tugom što oni ne mogu da se pridruže u borbu pod zastavom svoga kralja i otadžbine. Njihovo oduševljenje bice duboko kad saznaju da ja danas govorim u njihovo ime, to ce biti njihova zahvalnost za veliko gostoprimstvo koje im je pruženo u Sjedinjenim Americkim Državama u danima njihove nesrece.

Medutim, Gospodine Predsjednice, to nije, siguran sam, jedina rijec zahvalnosti koju cu Vam izreci u ime Crne Gore. Moj uvaženi suveren i njegova vlada svjesni su koliko se namjere federalne republike podudaraju sa njihovim legitimnim ocekivanjima; takode su svjesni najrjede i nadragocjenije podrške koju ce naci u Vama, jednom od vodecih umova svijeta.

Crnogorci nikad nijesu sumnjali u ishod borbe koju sada vode Saveznici za pravednu stvar; medu njima su i toliki njihovi zemljaci koji dobrovoljno placaju svoj dio heroizma i samoodricanja.

S povjerenjem ocekujemo dan kada ce americke trupe, cije je junaštvo veoma poznato, ostvariti konacnu pobjedu, zajedno sa velikim armijama Antante. Zahvaljujuci Sjedinjenim Americkim Državama, kao i mocnim silama, koje nas nijesu zanemarile, pobjeda ce, cvrsto sam uvjeren, brzo rasturiti nesrecne uspomene mojih zemljaka na strahovite patnje, invazije i glad. U tom trenutku, vjerujem da cu moci, kao što sad cinim, da se oslonim, u obavljaju svojih dužnosti, na blagonaklonost za koju je federalna republika dosad vec dala primjer, saglašavajuci se sa otvaranjem crnogorskog poslanstva u Vašingtonu.

Gospodine Predsjednice, siguran sam da izražavam osjecanja moga suverena i citavog naroda crne Gore, kad Vas molim da prihvatite najiskrenije želje za pobjedu saveznika, slavu Sjedinjenih Americkih Država i Vašu licnu srecu«, naveo je general dr Anto Gvozdenovic u svom svecanom govoru u Bijeloj kuci prilikom predaje svojih akreditivnih pisama.

Predsjednik SAD Vilson je, primajuci akreditive, odgovorio poslaniku Dr Antu Gvozdenovicu ovim rijecima:

»Gospodine Poslanice: Sretan sam što mogu da prihvatim akreditivna pisma kojim Vas Njegovo velicanstvo kralj crne Gore akredituje kao izvanrednog i opunomocenog ministra kod vlade Sjedinjenih americkih država i da Vas formalno priznam u tom visokom svojstvu.

Vec više godina vlada Sjedinjenih Americkih Država imala je svog diplomatskog predstavnika kod vlade Crne Gore i kao rezultat toga postalo je neophodno da postojeca vlada Crne Gore, premda je bila prisiljena da izbjegne u stranu zemlju, pošalje svog diplomatskog predstavnika kod vlade Sjedinjenih Americkih država.

Svirepa ruka najnemilosrdnijeg rata teško je pogodila vašu hrabru zemlju, koja se toliko dugo vremena nalazila medu najhrabrijim borcima za slobodu svoga naroda.

Sa vašom bracom Jugoslovenima i vašim rodacima Cehoslovacima, kao i sa Rumunima, vi ste pretrpjeli naviše od bijesa nemilosrdne vojne soldateske koja zna jedino za ostvarivanje materijalnih ambicija upotrebom brutalne sile. Carska austro-ugarska vlada, zajedno sa njemackom vojnom autokratijom, donijela je, od samog pocetka ovog katastrofalnog rata, vladavinu terora na pragove i ognjišta malih država u njihovom susjedstvu. Ubistva, silovanje i pljacke ostavili su u njihovim sredinama rasturene porodice, dimljive ruševine i raskrvavljena srca. Ljudi, dostojanstveni i patriote, dovedeni su na ivicu beznadežnosti, zastrašeni superiornom silom i otjerani iz svojih domova. Takva je tužna sudbina Crne Gore i njeih susjeda, koji su postali žrtve želja njemacke i austrijske vlade da prošire svoje teritorijalne posjede i podvrgnu svom mracnom uticaju narode razlicitih zemalja, uprkos želje ovih naroda za nezavisnom egzistencijom i pri tome zanemarujuci etnicke razlike, što sve nije bilo u skladu sa ciljevima ljudi koji su rukovodili politikom njemacke i austrijske vlade.

Suprotno ovim motivima i ambicijama i protiv ove centralisticke i dominantne vojne sile, Sjedinjene Americke Države su svoje simpatije stavile na stranu malih država, i u skladu sa željama za nacionalnu nezavisnost, zauzele agresivan stav i bore se za ocuvanje prava svih država riješenih da skrše neprijatelje pravde i slobode.

Što se tice Crnogoraca koje spominjete, a koji su došli da žive medu nama i preko kojih su Sjedinjene Americke Države postale poznatije njihovim zemljacima u Crnoj Gori, njima dugujemo zahvalnost. Oni su ne malo doprinijeli prijateljskim odnosima i obostranim osjecanjima koja uzajamno preovladuju i koja ce, to je moja iskrena nada, Gospodine Poslanice, nastaviti da preovladuju i razvijaju se iz dana u dan, podsticana Vašim dobronamjernim uticajem.

Dozvolite mi da Vas uvjerim u iskrenost mojih, kao i službenika ove vlade, napora da cemo vas najsrdacnije i s Voljom pomagati u obavljanju dužnosti Vaše misje i u unapredenju zajednickih interesa Sjedinjenih Americkih Država i Crne Gore«, završava Vilson svoj pozdravni govor. Govor dr Anta Gvozdenovica prilikom predaje akreditivnih pisama i odgovor Vilsona prilikom prijema istih objavio je i dr Dragljub Živojinovic u knjizi “Crna Gora u borbi za opstanak 1914-1922”, Beograd, 1996, str. 126-129.

Dr Anto Gvozdenovic održavao je prijateljske veze i politicku komunikaciju i sa Teodorom Ruzveltom. Teodor Ruzvelt je u jednom pismu od 19. oktobra 1918. godine rekao, povodom susreta sa dr Antom Gvozdenovicem, i ovo: » Rijetko sam do sada uživao u razgovoru s nekim, kao što sam imao prilike sa njim da razgovaram«. Na Cetinju je 1933. godine sin Teodora Ruzvelta, sa suprugom, sinom i kcerkom posjetio generala dr Anta Gvozdenovica i razgovarao sa njiim.

Relevanto je navesti da je Kralj Nikola je 8. novembra 1918. godine primio u hotelu "Meris" šefa americke delegacije u Parizu pukovnika Edvarda Hausa. On je kralja crnogorskog opisao kao "finog, starog gospodina, koji je ispricao svoju pricu sa mnogo dostojanstva". Tada je kralj Nikola izložio Husu svoju i crnogorsku ratnu odiseju, saopštio mu nezadovoljstvo i žalbu zbog: neprimjerenih postupaka Francuske prema crnogorskim vojnicima u Solunu i ponašanje predsjednika Republike Francuske Rejmonda Poenkarea  prema njemu licno u Parizu. Kralj Nikola je tada rekao pukovniku Hausu da njega kao saveznickog vladara nadzire, uhodi i špijunira francuska policija. Naglasio mu je tom prilikom da srpska Vlada sakuplja i mobiliše Crnogorce u svoju vojsku protiv njegove volje. Tada je crnogorsdki suveren u progonstvu saopštio Hausu da prenese njegovu zahvalnost Predsjedniku SAD gospodinu Vilsonu zato što je dao agreman i primio generala dr Anta Gvozdenovica za izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra Kraljevine Crne Gore u SAD, izražavajuci, pritom strah da ce neprijateljski uticaj sprijeciti predsjednika Vilsona da Crnoj Gori pomogne u velikoj nevolji u kojoj se nalazi.

            Kad je kralj Nikola saznao vijest da je nelegalno i nelegitimno detronizovan u Crnoj Gori obratio se 7. januara 1919. godine Predsjedniku SAD g. Vilsonu ovim pismom:

 

"Teška i neumoljiva potreba stavlja me u položaj da moram da se ogriješim o sva pravila ceremonijala i pristojnosti. U samom trenutku kad se iskrcava veliki covjek pobjede i svjetskog mira, ja dolazim pred njega kao prvi medu moliteljima koji traže njegovu pravdu i zaštitu.

         Jucer je u jednoj od glavnih varoši crnogorskih proglašeno moje zbacivanje s prijestola pomocu srpskih bomba i novaca, koji je prosut u narod umiruci od gladi. Tako je ujedinjenje moje države sa Srbijom odluceno zloupotrebom srpskih vojnika i to u trenutku kad je 9.000 crnogorskih prvaka, od kojih 2.000 oficira, bilo u austrijskim koncentracionim logorima i kad je njihov kralj od Saveznika bio zadržan u Francuskoj. Ako se usudujem da Vam pišem, Gospodine Predsjednice, to cinim samo iz straha od intriga srpskih i onih koji ih pomažu, da bi unaprijed zadobio dobru vjeru najveceg covjeka u ovom vijeku.

Makako da su bili bestidni (Srbi) ja sam bio prvi da im pružim ruku, objavljujuci prvi Austriji rat, premda sam bio uvjeren, da izazivanje potice s njihove strane ubistvom u Sarajevu i od njihove Crne Ruke. Zlocinštvo izvršeno nad prestolonašljednikom i njegovom ženom bilo je uzrok, zašto svijet danas oplakuje deset miliona žrtava. Strašna pomisao, da ta zemlja nece da uvidi pocinjeni zlocin za koji je ona odgovorna pred covjecanstvom isto kao i Viljem".

 

             Kralj Nikola je 3. aprila 1919. godine,  Predsjedniku Vilsonu uputio pismo sljedece sadržine:

           

               " Poštovani i Veliki Prijatelju,

                 Uskoro ce šest mjeseci od sloma grube sile olicene u pruskom militarizmu, zahvaljujuci hrabrosti saveznickih naroda, ali posebno zahvaljujuci zadivljujucoj energiji Sjedinjenih Americkih Država. One su od prvog dana intervencije, ogromnom moralnom i materijalnom snagom, postale odlucujuci faktor u ostvarivanju najvišeg ideala ljudskog društva- posvecenosti pravu na život, za male kao i za velike.

         Istorija moje zemlje i njene slobode-neodvojivog uslova tokom vjekova- nije drugo do neprekinut lanac krvavih borbi za ostvarenje toga ideala.

         Ponosan sam na svoju zemlju, jer je Crna Gora, kao i vaša slavna nacija, ušla u borbu bez postavljanja uslova u svoju korist, bez sebicnih, skrivenih kalkulacija, vec iskljucivo da bi saradivala, koliko joj je to bilo mogucno, u pobjedi prava i pravde nad grubom silom i svim što se radi po svom zakonu.

         Svjesna žrtva sopstvenog velikodušnog i spontanog djela, Crna Gora je imala nesumnjivo pravo na potpunu obnovu na istim osnovama kao Belgija i Srbija-pravo koje ste kao pripadajuce joj priznali licno Vi, gospodine Predsjednice, u ime Sjedinjenih Americkih Država, kao i sve vlade drugih velikih saveznickih sila.

         Dalje, teške borbe i patnje koje je, sama, Crna Gora podnijela u prošlosti, ratovanje i žrtve pretrpljeni zajedno u ovim danima, trebalo je, valjda, da budu dovoljni da joj se obezbijedi, od strane Saveznika, izvjesna nagrada moralne i politicke prirode. Avaj! Ništa nije uslijedilo; naprotiv, neki Saveznici nijesu oklijevali cak da dovedu u pitanje samo postojanje jedne suverene i nezavisne države.

         Crna Gora je danas žrtva najgore opresije. Srpska okupaciona vojska sastavljena, organizovana i opremljena od strane Saveznika, i djejstvujuci pod komandom francuskog generala, glavnokomandujuceg Bliskoistocnih snaga, izvršila je invaziju na moju zemlju i to u vrijeme kad na crnogorskom tlu nije bilo nijednog jedinom neprijateljskog vojnika. Odmah po dolasku ovi uljezi su objavili aneksiju Crne Gore Srbiji-državi saveznici.

         Tokom tog vremena, moja vlada i ja smo ne samo sprjecavani da u vrijeme rata formiramo borbenu jedinicu crnogorskih izbjeglica i iseljenika iz Amerike, vec nam je, u trenutku povlacenja neprijateljskih jedinica iz Crne Gore, bilo zabranjeno da napustimo zemlju egzila pod prijetnjom trenutnog prekida diplomatskih odnosa od strane francuske vlade ako bismo pokušali da se vratimo u Crnu Goru.

         Na taj nacin zvanicna Crna Gora je prakticno držana u zarobljeništvu, dok je komanda saveznickih armija na Bliskom istoku povladivala invaziji Srbiji i povratku u zemlju jednog malog broja otpadnika Crne Gore na platnom spisku srbijanske vlade tako da su, iskoristivši zbrku u kojoj se zemlja našla, Srbi mogli lakše nastaviti sa uništavanjem naših državnih institucija i gušenjem nezavisnosti Crne Gore.

         Gospodine Predsjednice

         Cim crnogorska država bude obnovljena i ja se vratim u svoju zemlju, sazvacu Parlament u skladu sa ustavnim odredbama i zakonima crnogorske države, Taj Ustav, koji je po duhu liberalniji od ustava Kraljevine Srbije, garancija je da ce naš parlament, biti istinski tumac volje naroda Crne Gore.

         Ja Vam svecano izjavljujem, gospodine Predsjednice, da cu prihvatiti bezrezervno bilo koju i svaku odluku takvog, legalno sazvanog Parlamenta, cak i ako takva odluka ne bude povoljna za mene kao suverena.

         Potaknut jedino interesima crnogorskog naroda, cija se prava sada zanemaruju, preduzimam ovaj korak da apelujem na Vas, gospodine Predsjednice, sa molbom da ovo shvatite kao zvanicni poziv sa moje strane Predsjedniku Republike Sjedinjenih država. Ako se medu velikim saveznicima nade ijedan koji bi bacio sjenku sumnje na iskrenost mojeg obecanja, izjavljujem unaprijed da cu se povinovati svakoj odluci koju Vi, gospodine Predsjednice, budete smatrali prikladnom da se obezbijedi zakonitost i iskrenost konsultovanja crnogorskog naroda kao i izvršenje odluka zakonski sazvanog Parlamenta.

         Molim Vašu Ekselenciju, dragog i velikog prijatelja, da mi vjeruje.

         Vaš vrlo odani prijatelj

                                                                                 Nikola".

 

Nelegitimnim i nelegalnim odlukama tzv. Podgoricke skupštine novembra 1918. godine, kojima su kralj Nikola i dinastija Petrovic Njegoš detronizovani nasilnim putem s crnogorskog prijestola, te kojima je Crna Gora prisajedinjena Srbiji, suprotstavljao se, uvijek energicno i eksplicitno, dr Anto Gvozdenovic, u svojim javnim i privatnim nastupima, politickim i diplomatskim akcijama i djelatnostima, koje je ostvarivao u progonstvu, kao visoko kotorani zvanicnik u nomenklaturi i hijerahiji izgnanickog crnogorskog Dvora i Vlade.

Kad je stupio na dužnost crnogorskog diplomate u SAD general dr Anto Gvozdenovic je razvio živu aktivnost. Organizovao je proslavu crnogorskog dana u Njujorku, djelovao politicki, diplomatski i propagandno u pravcu afirmacije Crne Gore i njenih prava i interesa. Dr Anto Gvozdenovic se povezao se sa crnogorskim iseljenicima. »Crnogorski dan » u Njujorku organizovan je i održan oktobra 1918. godine.Crnogorski dan je proslavljen u prisustvu crnogorskog poslanika u Vašingotonu generala dr Anta Gvozdenovica, crnogorskog generalnog konzula u Njujorku uglednog Amerikanca i Vilsonovog školskog druga i prijatelja Vilijama Fredrerika Diksa i brojnih predstavnika iz nomenklature vlasti SAD. Organizovana je tom prilikom svecana povorka, na cijem je celu bila vojska sa muzikom. Tada je Njujorkom nošena crnogorska zastava, a medu brojnim govornicima, najistaknutiji je bio dr Anto Gvozdenovic obucen u generalskoj uniformi. 

Vrlo je bila zapažena aktivnost dr Anta Gvozdenovica u pravcu suzbijanja propagande putem štampe koja je bila okrenuta protiv crnogorske državne nezavisnosti i njenog medunarodnog subjektivitata, a koju su u pojedinim tiražnim i uticajnim americkim listovima promovisali krugovi u službi beogradske srpske Vlade. Dr Anto Gvozdenovic je nastojao da suzbije napise u štampi protiv kralja Nikole kao i protiv nejske crnogorske Vlade i u tome je imao dosta uspješnosti. U tom svojstvu dr Anto Gvozdenovic je slao memorandume, note i druga službena akta Stejt Departmentu i drugim ciniocima americke vlasti, tražeci da se to zaustavi i preduzmu protiv toga adekvatne administrativne mjere. Tako je, primjerice, crnogorski poslanik dr Anto Gvozdenovic 21. oktobra 1918. godine u formi note saopštio Stejt Departmentu protest zbog napisa u »Washinton Postu«, u kome je 6. oktobra 1919. godine objavljen clanak »Nikola izdaje Crnu Goru«. Taj tekst po mišljenju dr Gvozdenovica je »pun lažnih i uvredljivih izjava, što je trebalo ubuduce onemoguciti«.

Dr Anto Gvozdenovic se u SAD angažovao se da za Crnu Goru izdejstvuje materijalnu i finansijsku pomoc, potrebne zajmove i kredite. Pomoc za Crnu Goru u vrijednosti od nekoliko miliona dolara (koja bi se sastojala od hrane, odjece, obuce, medicinskog materijala, kao i sredstva za obnovu i razvoj poljoprivrede, stocarstva i zanatstva) dr Anto Gvozdenovic je zahtijevao u notama americkoj administraciji od 21. i 26. oktobra 1918. godine.  Zahtijevao je od meritornih u americkoj vlasti da se Crnoj Gori pruži pomoc, medutim, na veliku žalost, oni nijesu udovoljili zahtjevima Crne Gore. Slicno se postupilo i u odnosu na zahtjeve za pomoc Crnoj Gori koje je saopštavao i crnogorski generalni konzul u Njujorku V. F. Diks. Na isti nacin su postupile i Vlade Francuske i Velike Britanije. General Gvozdenovic je oktobra 1918. godine Stejt Departmentu urucio notu u kojoj je tražio da americka vlada i Vilson preduzmu neophodne mjere da se "sprijeci pobuna i krvoprolice u Crnoj Gori". Apelovao je da se ne dopusti da srpske trupe udu i okupiraju Crnu Goru, jer ce to dovesti do istrebljivanja Crnogoraca. Krajem oktobra 1918. godine, na zahtjev crnogorske Vlade iz Neja, dr Anto Gvozdenovic je tražio neposrednu americku vojnu intervenciju u korist Crne Gore, kako bi se sprijecilo da Crnu Goru okupiraju srpske i francuske trupe. Medutim, srpska vojska, uz pomoc saveznicke, zaposjela je krajem oktobra 1918. godine Crnu Goru s ciljem da bi izvršila njenu nasilnu aneksiju. Zbog toga je ministar u crnogorskoj Vladi u egzilu dr Pero Šoc 20. decembra 1918. godine, u pismu americkom politicaru i diplomati Frazijeru, kao i americkom ambasadoru u Parizu i saveznickim diplomatama zahtijevao da se srpske trupe povuku iz Crne Gore, da se vlade zemalja Antante obavežu da ce se Crna Gora restaurirati i da se omoguci povaratak kralju Nikoli i nejskoj Vladi u domovinu i da joj se pruži neophodna pomoc, itd. Dr Pero Šoc je u jednoj noti od 28. decembra 1918. godine saveznickim diplomatima uložio enegrican demarš zbog blokade i izolacije Crne Gore koju je izvršila srpska vojska, zahtijevajuci od antantinih vlada se to eliminiše, te da umjesto srpskih trupa u Crnu Goru udu saveznicke, a da je srpska okupacija Crne Gore bila ista kao i austrougarska. I tokom januara 1919. godine dr Pero Šoc je slao u ime crnogorske Vlade brojne note i proteste zbog srpske okupacije Crne Gore, falsifikovanja volje crnogorskog naroda, terora nad narodom, isticuci konkretne zahtjeve.

 U prilogu note koju je krajem oktobra poslao Stejt departmentu, dr Anto Gvozdenovic je dostavio tekst telegrama kojeg je primio od predsjednika Crnogorske Vlade Evgenija Popovica. Popovicev telegram iz Neja 23. oktobra 1918. godine glasi:

   "Srbijanske bande potpaljuju revoluciju i šire anarhiju medu nama u skladu sa planom Pašic-Radovic. Mi se bojimo da oni nece štedjeti ni pare ni oružje da propagiraju korupciju i ustanak. Njihov cilj je da protjeraju dinastiju i proglase aneksiju Crne Gore u skladu sa Krfskim paktom. Molimo da se o tome obavijesti americka vlada. U želji da se sprijece ove akcije, jedna rijec neodobravanja od strane Predsjednika Vilsona i sjedinjenih Država srpskoj vladi bila bi dovoljna da se obnovi red u zemlji i mentalni mir starog kralja, koji je vec toliko mnogo prepatio.

Francuska Vlada sprjecava odlazak kralja u Crnu Goru i Albaniju. Ona prijeti da ce u tom slucaju francuski poslanik ostati u Parizu.

Raspitaj se da li je americka vlada svjesna ovog i reci da su suverenitet naše zemlje i dinastije u opasnosti, kao i da ce Vilsonovi principi u pitanju Crne Gore biti odbaceni zbog srbijanskih imperijalistickih brutalnosti.

Ucini sve da se spasu naši interesi.

Hitno traži pomoc jer narod ogromno pati, a Francuska nas namjerno lišava odlaska u cilju da sprijeci našu odbrambenu akciju.

Vrijeme je krajnje kriticno; traži da naši podanici u Sjedinjenim Državama budu opremljeni i poslati u Italiju ili Albaniju.

Vlada Velike Britanije i Italije znaju za našu situaciju i smatraju da su Sjedinjenje Države u boljoj situaciju da nam pomognu.

Odgovor se ocekuje hitno.

Predsjednik vlade Popovic".

 

Medutim, nota dr Gvozdenovica Stejt Departmentnu ostala je bez odgovora. Preko nje se cutke prešlo.

Kuca generala dr Anta Gvozdenovica, zapaljena rukom okupatorskih srpskih vojnika i domacih regengata u slubi beogradskog dvora i Vlade vojnika, izgorjela je u plamenu u vrijeme zla, koje je, svojom tragikom, pogodilo crnogorski narod i njegovu zemlju. To vrijeme je nastupilo po izvršenoj okupaciji i aneksiji Crne Gore od strane Srbije 1918. godine. Tada su srpske okupatorske snage palile crnogorska sela, razarale crnogorske gradove i Crnu Goru pretvarale u ruševine, zgarišta i groblja.

Avgusta 1919. godine srpske okupacione snage i crnogorski renegati u njihovoj službi,  pod komandom majora Blaža Ðukanovica, prilikom vojnicke pohare Ceklica, u selu Vucji Do kod Cetinja, opljackale su i zapalile kucu crnogorskog generala dr Anta Gvozdenovica, koja je potom izgorjela u plamenu.

General dr Anto Gvozdenovic je odreden za clana crnogorske delegacije na Konferenciji mira u Versaju 1919. godine, kojoj nije dozvoljeno da ucestvuje u radu konferencije. On je, zajedno sa Jovanom S. Plamencom i dr Perom Ð. Šocom, 5. marta 1919. godine pred Vrhovniim savjetom velikih sila saopštio deklaraciju crnogorske Vlade. Godine 1922. na medunarodnoj konferenciji u Ðenovi prisustvovao je general Gvozdenovic i tada uspostavio prisne kontakte sa ruskim ministrom spoljnih poslova Cicerinom  i ministrom-predsjednikom bugarske Vlade Aleksandrom Stambolijskim. General Anto Gvozdenovic, poslije smrti kralja Nikole, ukazom kraljice Milene, namjesnice kraljevske vlasti, u ime Mihaila I, 23. oktobra 1922. godine postavljen je za predsjednika crnogorske Vlade u emigraciji, njenog ministra spoljnih poslova i zastupnika ministra unutrašnjih poslova. Na tom položaju je bio od oktobra 1922 do 1925. godine, kada prestaje postojanje crnogorske Vlade u progonstvu. Dakle, general Anto Gvozdenovic bio premijer i ministar inostranih poslova u Vladi koja je formirana 1922. nakon iznenadne smrti generala Milutina Vucinica  ukazom regentkinje kraljice Milene. U Vladi generala dr Anta Gvozdenovica ministar prosvjete i crkvenih poslova, zastupnik ministra finansija, zastupnik ministra pravde i ministra privrede i gradevina bio je Pero Vuckovic, dok je za ministra vojnog imenovan brigadir Ðuro Jovovic.

U cilju sprjecavanja da dr Anto Gvozdenovic preuzme ulogu crnogorskog diplomate u SAD angažovao se i srpski otpravnik poslova Jevrem Simic. On je aktivirao s posebnim žarom u kampanji protiv dr Anta Gvozdenovica i otvaranja crnogorskog poslanstva u SAD. Podržavao je i pomagao anticrnogorsku djelatnost tzv. »Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje« na cijem je celu bio Andrija Radovic. Srpski diplomata Jevrem Simic je tokom septembra 1918. godine ostvarivao komunikaciju i susrete s predstavnicima americke administracije, prevashodno s Longom i Filipsom, i pokušao svim sredstvima i na sve nacine da sprijeci predaju akreditivnih pisama od strane crnogorskog poslanika dr Anta Gvozdenovica predsjedniku Vilsonu. U toj akciji su sudjelovali i neki drugi krugovi.

Cinjenica da su u toku rata i po njegovom završetku kralj Nikola i crnogorske emigrantske Vlade nastojale da pridobiju i osiguraju podršku SAD integritetu, suverenitetu i medunarodnom subjektivitetu Crne Gore, shvatajuci relevantan uticaj i znacaj te zemlje.

Zbog toga su nastojale da se uspostave diplomatski odnosi sa njom, na principima reciprociteta. Vlada SAD je pristala i dala agreman za crnogorskog poslanika u Vašingtonu i egzekvaturu za generalnog konzula u Njujorku, iako su se tome srpska Vlada i neki drugi bitni medunarodni cinioci žestoko odupirali. Izgledalo je, da su simpatije americke Vlade bile na strani kralja Nikole i crnogorske vlade. Ali, sve se u suštini svelo samo na kurtoazne izjave, garantije i obecanja koja nikada nijesu realizovana.

U vrijeme kad je Vilson decembra 1918. godine otišao u Pariz zbog ucešca na Konferenciji Mira, diplomatski predstavnik Crne Gore u SAD dr Anto Gvozdenovic obavijestio je Stejt Department da 16. decembra 1918. godine privremeno odlazi u Evropu. Medutim, dr Gvozdenovic se nije više fakticki vracao na svoju dužnost u SAD, iako je formalno ostao poslanik do januara 1921. godine, kad je americka administracija povukla njegov agreman, kao i egzekvaturu za crnogorskog generalnog konzula u njujorku V. F. Diksa.

Crnogorskim Poslanstvom u odsustvu dr Anta Gvozdenovica otpravljao je njegov sekeretar Ðordije- Ðoko Matanovic, koji je aprila 1919. godine podnio ostavku na državnu službu, koju je crnogorska Vlada u Neju i prihvataila. (Vidjeti: "Glas Crnogorca« br. 73, Nej na Seni kod Pariza 30 juna 1919. godine).

U odsustvu generala Anta Gvozdenovica zbog mnoštva objektivnih faktora crnogorsko Poslanstvo u SAD je u znacajnoj mjeri smanjivalo i ogranicavalo svoju djelatnost. Kapetan Jevrem Šaulic, u odsustvu poslanika Gvozdenovica postavljen je za žeranta (poslovodu, djelovodu, predstavnika) u crnogorskom Poslanstvu. Na toj dužnosti ostao je Šaulic do pocetka 1921. godine.

Kapetan Jevrem Šaulic je 4. jula 1919. godine, prilikom proslave državnog praznika SAD bio pozvan na svetkovinu, na kojoj su americki vojnici, u svecanoj povorci, nosili i crnogorsku zastavu. (Vidjeti: "Glas Crnogorca", br. 75 Nej kod Pariza 27. jula 1919. godine).

U ovom kontekstu treba reci da je Vrhovni Savjet Velikih Sila na Konferenciji mira u Parizu je 5.marta 1919. godine primio i saslušao crnogorsku delegaciju, koju su sacinjavali: Jovan S. Plamenac, Predsjednik Vlade Krljevine Crne Gore, Ministar spoljnih poslova i zastupnik ministra unutrašnjih poslova; Dr Pero Ð. Šoc, Ministar pravde, zastupnik Ministra prosvjete i crkvenih poslova; i general dr Anto Gvozdenovic, Izvaredni poslanik i opunomoceni Ministar Kraljevine Crne Gore u Vašingtonu. Oni su predali Konferenciji mira jedan opširan Memorandum, saopštili stvarno stanje u Crnoj Gori; opisali ulogu Crne Gore u svjetskom ratu i izložili zahtjeve Crne Gore. Tražili su restauraciju Crne Gore i evakuaciju srpskih trupa iz nje. Neveli su i neke druge zahtjeve. Taj memorandum objavljen je u službenom glasilu crnogorske Vlade "Glasu Crnogorca", br. 73 od 30. VI / 4. VII 1919. godine. On je štampan 1919. godine u Ženevi kao posebna brošura.

Odluku o prekidu diplomatskih odnosa sa Crnom Gorom vlada SAD je donijela 21. januara 1921. godine, kada je istaknuto da vlada SAD ne priznaje više crnogorske diplomatske i konzularne predstavnike. Tada je saopšteno i da više ne važe crnogorski pasoši. Tada su vlasti SAD povukle agreman za crnogorskog izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra i crnogorsa legacija u SAD je zatvorena. SAD su prihvatile cin aneksije Crne Gore.

I diplomatsko i konzularnio predstavništvo Kraljevine Crne Gore u SAD ukinuto je, jer su se SAD, na koncu, složile sa cinom prisajedinjenja Crne Gore Kraljevini SHS.

General dr Anto Gvozdenovic bio je izvanredni poslanik i opunomoceni ministar Kraljevine Crne Gore u Vašingtonu (SAD) od sredine 1918. godine. Važno je istaci da je godine 1905. došlo do uspostavljanja zvanicnih diplomatskih odnosa izmedu SAD i Crne Gore. Ti odnosi su, otvaranjem crnogorskog Poslanstva u Vašingtonu 1918. godine, kada je na osnovu dekreta kralja Nikole 19. VII/ 1. VIII 1918. godine za izvanrednog poslanika i opunomocenog ministra Kraljevine Crne Gore u SAD imenovan general dr Anto Gvozdenovic, uspostavljeni na principima reciprociteta.  Dr Anto Gvozdenovic je preduzimao energicne korake u cilju njegovog prijema kod Predsjednika Vilsona u  Bijeloj Kuci. U toku septembra 1918. godine on je cinio posjete americkom državnom sekretaru Lansingu, tražeci od njega da se odredi dan njegovog prijema u Bijeloj kuci i predaje akreditivnih pisama. Dr Anto Gvozdenovic je u zvanicnu audijenciju u »Bijeloj kuci« kod predsjednika SAD Vudroa Vilsona primljen 20. oktobra 1918. godine, kada mu je predao svoja akreditivna pisma. Prijem dr Gvozdenovica kod predsjednika Vilsona protekao je saglasno protokolu koji je karakteristican za takve prilike: predajom akreditivnih pisama, pozdravnim govorom dr Gvozdenovica i Vilsonovim odgovorom.

Dr Anto Gvozdenovic održavao je prijateljske i politicku komunikaciju i sa Teodorom Ruzveltom (1858-1919), Predsjednikom SAD od 1901. do 1909. godine, clanom Republikanske stranke, od koje se kasnije odvojio i formirao Progresivnu stranku, ciji je kandidat bio na americkim predsjednickim izborima 1912. godine. Teofor Ruzvelt je 1906. godine dobio Nobelovu nagradu za mir. Teodor Ruzvelt je u jednom pismu od 19. oktobra 1918. godine rekao, povodom susreta sa dr Antom Gvozdenovicem, i ovo: » Rijetko sam do sada uživao u razgovoru s nekim, kao što sam imao prilke sa njim da razgovaram«. Na Cetinju je 1933. godine sin Teodora Ruzvelta, sa suprugom, sinom i kcerkom posjetio generala dr Anta Gvozdenovica i razgovarao sa njiim. 

Kada je krajem septembra 1922. godine u Rimu umro predsjednik crnogorske vlade u egzilu Milutin M. Vucinic, Jovan S. Plamenac osporio je kraljcii Mileni namjesništvo sa kojom je došao u sukob kao i sa prijestolonalsjednikom Danilom, koji je proglašen za kralja ali je vec 7. marta 1921. godine abdicirao, što je izazvalo još veci raskol medu crnogorskim emigrantima i pobunu oficira u Gaeti. Sukob medu crnogorskom emigracijom u Italiji je kulminirao kad je poslije Vuciniceve smrti Jovan S. Plamennac natojao da prigrabi prijesto, sam sebe proglasivši za predsjednika Vlade, optuživši Nikoline sinove, danila i Petra za šurovanje s beogradism vlastima i osporavajuci namjesništvo kraljici Mileni. Kraljica Milena je imenovala crnogorsku vladu na celu s generalom dr Antom Gvozdenovicem. Tako su u egzilu postojale paralelno dvije medusobno potpuno konfrontirajuce crnogorske Vlade (jedna Plamenceva, druga Gvozdenoviceva) koje su svadu i raskol medu crnogorskom politickom emigracijom pronijele na svim prostorima de su se našli i obreli crnogorski eglizaanti, narocito nakon njihovog napuštavanja Italije u najvecem broju.

U ovom kontekstu vrijedno je napomenuti i ovo: U vrijeme svade izmedu crnogorskih emigranata u vrijeme podjele na pristalice i protivnike Jovana Plamenca, brigadir Krsto Popovic je ostao vjeran regentkinji kraljici Mileni, koja je svojim dekretom formirala posljednju emigrnatsku crnogorsku vladu na cijem je celu bio dr Anto Gvozdenovic. U ime grupe “crnogorskih ustaša” kako su se potpisivali, koji se nalaze u Argentini, Krsto Popovic, Živko Nikcevic, Marko Matanovic i Vasko Marojevic 9. oktobra 1922. poslali su izjavu solidaranosti s crnogorskom kraljevskom vladom u izganstvu iu kojoj se izražava odanost kraljici Mileni, osuduju postupci Jovana S. Plamenca.

         Predsjednik crnogorske vlade u izgnanstvu general dr Anto Gvozdenovic, na cijoj je strani bio i potonji komandant crnogorske vojske u egzilu (Italiji) Krsto Zrnov Popovic  u njegovom sporu sa Jovanom S. Plamencem u vrijeme rascjepa u crnogorskoj politickoj emigraciji u Italiji, se iz Rima 23. decembra 1922. godine, obratio pismom »Gospodinu Krstu Popovicu i drugovima iz Buenos Ajresa« koje glasi ovako:

 

              »Dužnost je svijeh pravijeh rodoljuba da prema Otadžbini vrše sve dužnosti koje se od njih traže.

Mogu vas  uvjeriti da vaše mišljenje dijele svi rodoljubi crnogorski u zemlji i van nje, kao i svi prijetalji naše mucenicke Otadžbine. Izlišno je dakle ulaziti u pretres postupaka g. Plamenca i kvalifikovati ih, buduci ih je cio svijet osudio.

Svako se mora složiti s vama da samo složan i patriotski dar sviju Crnogoraca može pojacati naš težak položaj i omoguciti nam borbu do pojede i da nam je to jedini spas.

Po vašoj želji izrucena je vaša svagdašnja odanost Kraljevskom domu, našta se Nj. V. Kraljica, Namjesnica Kraljevske Vlasti, ganuta vašim patriotskim osjecanjima i vazdašnjom vjernošcu, izvoljela toplo da zahvali.

Zahvaljujuci Vam u ime Kraljevske Vlade i svih pravih Crnogoraca, šaljem vam tople želje za uspjeh u svemu i  dobro zdravlje.

Treba da se još mnogo i mnogo trpi dok Bog pomože!                                                                                                    

 

Predsjednik Ministarskog Savjeta

General  Anto Gvozdenovic«.

 

U Argentini je Krsto Popovic kao politicki emigrant ostao do druge polovine 1930. godine. Krsto Popovic je želio da napusti Argentinu i da prede u Rusiju ili neku drugu evrospku zemlju, ali da to nije bilo relano moguce izvesti, što je jasno vidi u pismu generalu dr Antu Gvozdenovicu, predsjendiku crnogorske Vlade u egzilu u Rimu, od 15. maja 1924. godine. U tome pismu, koje je odgovor na gvozdenovicevo ranije upuceno pismio od 1. februara 1924. godine, Krsto Popovic navodi:

 

“ Gospodine Predsjednice,

Primio sam Vaše pismo od 1. febr. tek. god. i dobro razumio.

Ja i kad bih mogao pored svega ostalog, ne bih svog samog pasoša, niti u Rusiju niti pak i u koju drugu državu iz ove poci; pošto kao što znate našeg politickog predstavnika ovde nemamo, koji bi odnosni pasoš mogao ovjeriti na osnovu cega, razumije se, ni mjesne državne vlasti i zato su svi ovamošnji iz okvira današnje Jugoslavije prinudeni obracati se njihovom konzulatu ovdje.

Lako bi bilo moguce da za nas Crnogorce ne samo za inostranstvo vec i za unutrašnost ove republike bude ograniceno kretanje, koji ne bi imao pasoš potvrden od svojih i ovih vlasti.

Usljed navedenog, kao i usljed važnijih razloga Vam poznatih a pošto se Crna Gora stvarno nalazi u ratu sa Srbijom od okupacije 1918. god. moje je mišljenje da se radi na tome (ako to vec nije pocelo) da se pomocu Ruske vlade njihovom politickom zastupniku u Jugoslaviji povjeri zaštita Crnogorskog naroda, isto tako i ostalim Ruskim predstavnicima da se nalaze Crnogorci narocito u dvije Amerike, tijem bi se unekoliko u isto vrijeme ometao ma kakav eventualni sporazum izmedu Rusije i Srbije našto treba raditi.

Što se tice našeg posla ovdje i pored neumornog rada još nijesmo uspjeli stvoriti ma kakvu javnu organizaciju, jer ne možemo doci do sredstava pošto je ovše radnicki život upravo skitacki. Da bih što bolje mogao raditi makar iz Rusije ako ne drukce, a ono pomocu Bugarskih i Makedonskih organizacija, stoga sam Vam i pisao ranije o mom polasku za Rusiju, te za sve navedeno vjerujem u Vašu aktivnost.

Dobro biste ucinjeli, ako se može, da nam pošaljete slova Cirilicna i ostalo potrebno za štampu, da bi se u svoje vrijeme mogao izdavati jedan list što bi imao znatnu važnost, jer ovde to ne možemo nabaviti.

U ostalom

Primite G- ne
Predsjednice izraz osobitog poštovanja.

Krsto Popovic”

 

Godine 1925. general Anto Gvozdenovic vraca se u Jugoslaviju, gdje je i penzionisan. Jedno vrijeme živio je u Beogradu (do 1933). Vraca se u svoje rodno mjesto, u kojemu je i umro 2. septembra 1935. godine. Sahranjen je na seotskom groblju u Vucjem dolu u Ceklicima. Njegovu smrt su zabilježili brojni listovi i casopisi. Mnoge istaknute licnosti povodom njegove smrti uputile su telegrame saucešca.

General Anto Gvozdenovic je bio veoma obrazovan covjek. Bio je poliglota. Govorio je pet jezika, ruski, francuski, njemacki, engleski i italijanski. Bavio se i prevodenjem. Dobitnik je brojnih odlikovanja i priznanja, crnogorskih, ruskih, persijskih. Na sebe je skrenuo pozornost i brojnih umjetnika. Italijanski muzicar Nikola Zepila komponovala je za klavir "Fantasticne reminiscencije" iz Monte Karla u cast boravka dr Anta Gvozdenovica u ovom ekskluzivnom dijelu Azurne obale. Ruski muzicar Gaušvic napravio je više kompozicija povecenih genaralu dr Antu Gvozdenovicu.