 Crnogorska kolonija La Montenegrina
Poštovani gospodine,
sve je više interesovanja za crnogorske kolonije u Južnoj Americi koje su inace, što je dugo vremena bilo nepoznato, bile i najbrojnije kolonije Crnogoraca u svijetu. Sigurno ce te se pitati - da li onda imamo dosta materijala o istom? Nažalost, jedan veliki period 20. vijeka je prošao, a naši brojni isljeljenici su zaboravljeni, što je uticalo i da se ono malo crnogorskog nasljedja u Južnoj Americi izgubi u tim prostranstvima.
Medjutim, najvise zahvaljujuci mladom entuzijasti iz Herceg Novog, gospodinu Gordanu Stojovicu, prije par godine je iz zaborava izvucena kolonija Crnogoraca u Južnoj Americi. G. Stojovic je pošao u taj dio svijeta, upoznao naše ljude i objavio briljantne reportaže. Zahvaljujuci ovom crnogorskom publicisti, mi danas imamo jednu obimnu literaturu koja govori o novi svijetu potomaka Crnogoraca koji govore i pišu vecinom -španski.
U istraživanjima g. Stojovica nailazimo na ove podatke o našim isljenicima. Širom Latinske Amerike živi izuzetno brojna crnogorska emigracija. Poznato je da je broj potomaka crnogorskih doseljenika najveci u Argentini. U posljednjih nekoliko godina o tome se sve više govori, izdato je nekoliko knjiga u Crnoj Gori ( Crnogorci u Argentini od Novaka Jovanovica, Crnogorci u Argentini - imenik i Crnogorska Emigracija u Argentini od Gordana Stojovica), a i sa španskog jezika prevedeno kapitalno izdanje gospodje Kataline Milovic “La Montenegrina” knjiga koja govori o nastanku i zivotu najvece crnogorske kolonije na svijetu La Montenegrina u provinciji Cako, na sjeveru Argentine. U toj koloniji živi oko 5000 potomaka naših doseljenika. U Agentini postoji još nekoliko naših kolonija, kao što su General Madariaga, Tandil i Venada Tuerto u provinciji Santa Fe.
Medjutim, u javnosti se veoma malo zna, gotovo ništa o brojnoj crnogorskoj emigraciji u ostalim zemljama Latinske Amerike. Na osnovu dosadašnjih istraživanja, nakon Argentine, naša emigracija je najbrojnija u Urugvaju gdje po podacima porodica koje žive tamo ima od 1000 do 1500 familija -potomaka crnogorskih doseljenika, od toga broja gotovo 90% živi u glavnom gradu ove zemlje -Montevideu. U Urugvaju su veoma brojne porodice Vuletic, Krivokapic, Kaludjerovic, Lekovic, Mitrovic, Milovic itd.
Ono što je veoma važno napomenuti je to da gotovo svi Crnogorci, koji su stupali na tlo Južne Amerike, prvo su stizali u Buenos Aires i uglavnom se neko vrijeme zadržavali u Argentini, tako da su gotovo sve familije koje nalazimo u drugim državama u okruženju remigranti iz Argntine u najvecem broju slucajeva.
Znacajna tacka za naše doseljenike bila je i Bolivija. Prvi Crnogorci su stigli u tu zemlju još pocetkom dvadesetog vijeka, gradeci pruge i puteve. Mnogima se tu gubi svaki trag; ili su nastradali u mnogobrojnim nesrecama na radu; ima i nekoliko slucajeva gdje su se oženili za domorodkinje i tako ostali da žive u unutrašnjosti Bolivije, a ima i onih koji su stekli veliki igled i bogatsvtvo. Medju njima se posebno isticu familije Kilibarda iz koje su potekle mnoge znacajne bolivijske javne licnosti, naucnici familija Otaševic. Jorge Otaševic je bio dugo godina ministar odbrane Bolivije i svakako familija Petricevic i Ražnatovic - poznati biznismeni i veoma imicni ljudi u La Pazu, potomci Cesara Petricevica nekadašnjeg Bolivijskog ministra saobracaja..
Tokom osamdesetih godina, za vrijeme posjete Boliviji, Ananije - Ano Stojovic - tadašnji konzul SFRJ u Buenos Airesu susreo se sa familijom Radovic, sa kojom je stupio u kontakt preko prijatelja iz La Paza. Sve to ništa spektakularno ne bi bilo da se nije radilo o klasicnim domorodcima koji su živjeli tradicionalnim nacinom života. Jedino što su imali su sacuvano od djeda koji je tu, kao i mnogi Crnogorci, stigao i ostalo gradeci puteve - su bili stara crno bijela slika njega i grupe Crnogoraca nakon što su stigli u Buenos Aires i njegov dobro ocuvani stari crnogorski pasoš.
Poprilican broj Crnogorca odmah nakon Drugog Svjetskog Rata dolazi u Peru, tu su mnoge familije Bakic, Samardžic, Radunovic, a posebno treba izdvojiti porodicu Božovic- potomke Batrica Božovica koji je u Peru stigao kao veoma mlad tokom 1947. godine. Bio je dugo godina upravnik amazonskih oblasti Perua, a sedamdesetih je osnovao multinacionalnu kompaniju Maderera Bozovich koja je danas jedna od najacih industrija za eksploataciju amazonskih šuma. Sa svojom sestrinjskom kompanijom Bozovich Mexico pokriva gotovo sva najznacajnija tržišta Evrope i USA. Smatra se da je familija Božovic jedna od najbogatijih i najimucnijih u Latinskoj Americi.
Crnogorci u Venezueli su posebna prica, to je jedna od rijetkih zemalja u Južnoj Americi gdje se mogu naci ljudi iz naše zemlje koji su se doselili i u posljednih 10 do 20 godina uglavnom rade u naftnoj industriji. Tu su familije Simonovic, Kneževic, Lompar, a posebno treba izdvojiti Mitra Nakicenovica, koji je u svoje vrijeme bio jedan od najuticajnih ljudi u zemlji - dugogodisnji ministar i veoma zaslužan gradjanin koji je, na žalost, prerano tragicno nastradao. Mitar je bio rodom iz Zelenike kraj Herceg Novog, a danas se jedan od najvecih i najznacajnijih nacionalnih parkova u Venezueli zove po njemu El parque Mitar Nakichenovich.
Posebnu i veoma znacajnu stranicu o našoj emigraciji ispisuju Crnogorci u Cileu u kojem se obreo veoma znacajan broj naših doseljenika. Po procjenama Crnogoraca u Južnoj Americi, koji se bave proucavanjem svog porijekla broj naših familija, u Cileu je približan broju Crnogoraca kao u Urugvaju, ako ne i veci. Postoje dva osnovna problema kod naše emogracije u toj zemlji. Prije svega, nijesu pravili kolonije kao u Argentini i nijesu bili toliko brojni, a broj Hrvata u Cileu je u podrucjima gdje su se naseljavali bio mnogostruko veci tako da su se naši doseljenici uglavnom ženili Hrvaticama i živjeli uz hrvatske kolonije, bili clanovi hrvatskih drustava, dobrovoljnih vatrogasnih društava i vremenom se asimilirali. Tako da danas imamo mnogo onih koji, iako po muškoj liniji imaju direktno crnogorsko porijeklo, sebe smatraju djelom hrvatske emigracije, takvih slucajeva ima i u nekim gradovima Argentine, ali u mnogo manjem broju.
U svakom slucaju, prvi naši doseljenici su stigli u Cile jos u 19. vijeku. Najveca koncentracija naših doseljenika je bila u južnom djelu Cilea, cileanskoj patagoniji ili još preciznije na Ognjenoj Zemlji i u Antafogasti. Mnogi su radili u rudnicima šalitre kojih je jednu trecinu bilo u vlasništvu Dalmatinaca, najviše porijeklom sa Braca.
Po podacima koji se mogu pronaci u arhivama JNO “Petar Petrovic Njegoš “ iz Antafogaste koja je okupljala sve iseljenike - sa naših prostora su bili gotovo iskljucivo Hrvati iz Dalmacije, nakon njih su slijedili Slovenci, ukupno 50 Crnogoraca i nekoliko Makedonaca i Srba iz istocne Hercegovine. Društvo je u to vrijeme brojalo nekoliko hiljada clanova, a poznato je po tome što su slali veoma znacajnu pomoc Crvenom Krstu Srbije i Crvenom Krstu Crne Gore za vrijeme balkanskih ratova, Prvog Svijetskog Rata, kao i obilna pomoc nakon Drugog Svjetskog Rata. Antafogasta je inace bila pravi raj za Crnogorce jer su bili na visokom glasu, a tamošnji Dalmatinci koji su ekonomskom snagom gotovo dominirali gradom su o njima imali veoma visoko mišljenje i ponosili su se sa svojom hrabrom bracom - Slavljanima. Tako je ostalo zapamceno da je nakon vijesti da su Crnogorci osvojili Skadar u Antafogasti bila prirežena velika svecanost i da se slavilo nekoliko dana uzastopno, a tamošnjim Crnogorcima odavane velike pocasti.
Medjutim najveci broj Crnogoraca u Cileu doselio se veoma rano još prvih godina dvadesetog vijeka u južnio dio Cilea , Cileansku Patagoniju ili Ognejnu Zemlju ili Magelanes.
Danas u Cileu mnogi potomci doseljenih Crnogoraca su takodje veoma poznati i cijenjeni gradjani I dobri profesionalci advokati, ljekari, inžinjeri. Medju svima njima svakako treba izdvojiti gospodina Marcosa Kraljevicha, vlasnika mocne korporacije koja nosi naziv po najvecoj crnogorskoj planinu “Durmitor”.
Veoma važna napomena, koja važi za sve potomke naših doseljenika, je to da se svi oni prije svega osjecaju - Argentincima, Cileancima, Urugvajcima itd. U najvecem djelu, veoma mnogo drže do svojih korijena i jako isticu svoje porijeklo. Veoma mali, gotovo neznatan broj njih je ikada bio u Crnoj Gori što i nije veliko cudo, ali u isto vrijeme veze sa familijama u Crnoj Goru su veoma slabe, gotovo na najnižem mogucem nivou.
Za sigurno, najveci krivci za to su - velika udaljenost i ratovi koji su njih zaobišli, a buktili su Evropom i našim prostorima, starost emigracije jer se iseljavanje gotovo potpuno prekida 1940. godine, ali svemu tome treba pridodati veoma slabu politiku Matice prema diaspori koja je decenijama zapostavljana, a u nekim periodima gotovo i nije postojala.
Jedno je mišljenje koje preovladjuje medju tamošnjim potomcima naših iseljenika kojih u cijeloj Južnoj Americi, a ima i do 30 000, a to je da - Crna Gora mora posvetiti mnogo više pažnje razvoju i njegovanju odnosa sa našom diasporom u Južnoj Americi kao i njenom ocuvanju.
Što se tice Udruženja Crnogoraca u Južnoj Americi, najaktivnije danas društvo je
Asociación Argentino - Montenegrina Zeta
Asociacija Argentinaca Crnogorskog porijekla "Zeta"
Predsjednik je Rodolfo Jokanovich. Njegova adresa je: Bolivia 2666, 1417 Buenos Aires, Argentina, a
e-mail: jokanovich@gmail.com
Web site ovog Udruženja je: www.montenegrinos.com.ar . Samo da Vam napomenem, da je web site poceo sa radom prije više od godinu dana, ali nema puno novih informacija ili promjena na njemu. Razlog za to je meni nepoznat.
Takodje, u Argentini postoji jedine Crnogorske Pravoslavne Crkve u dijaspori. Jedna se zove se Crnogorska Crkva Svetog Arhandjela i nalazi se u mjestu Venado Tuerto. To je grad sa oko 70 hiljada stanovnika, i nalazi se u provinciji Santa Fe. Druga se zove Crkva Svetog Nikole i nalazi se u Machagai u provinciji Chako Svještenik Crnogorske Pravoslavne Crkva u Argentini je Arimandrit Goražd koji je bio prošle godine prvi put u Crnoj Gori. Isto tako, poznati crnogorski aktivista u tom gradu je i Danilo Killibarda. U svom prvom obracanju javnosti Crne Gore, Arhimandrit Goražd je rekao - Ja, kao i mnogi potomci Crnogoraca doseljenih u Argentinu, izgubio sam ima mnogo vremena, može se vec reci cak i generacijama, kontakte sa zemljom naseg porijekla, sa rodbinom i institucijama.
Crnogorska Pravoslavna Crkva u Venado Tuerto danas
Crkva Sv. Nikola u Machagai u Chako -Argentina danas. Na slici je Arhimandrit Goražd ( od bratstva Glomazica - cetvrta generacija iseljenika)
Poštovani gospodine,
nadam se da imate neke smjernice na koji nacin možete istraživati dalje i možda jednog dana doci i do nekih podataka o Vašim precima. Ja Vam želim uspjeha u tome i znajte da svaki nadjen trag je dug ( cuvanje od potpunog zaborava ) prema onima koji su kao i mi, naravno u drugacijim uslovima, tražili svoju - srecu, daleko od svog ognjišta.
S poštovanjem,
Zoran V. Raicevic
Toronto, Kanada
|
