PRILOZI, PISMA I DISKUSIJE - IX > CRNOGORCI U BEOGRADU - III dio


21 Mar 2007

 

 Istraživanje web site-a: CRNOGORCI U BEOGRADU   III dio

 


 

                                                      Jovo Kapicic 

              


Nezaobilazne licnosti iz Crne Gore koje su boravile u Beogradu i za taj grad bili sudbinski vezani su i - Jovo Kapicic, Peko Dapcevic i Vlado Dapcevic (koji su bili braca).

 

Nakon sto je Veljko Micunovic, nacelnik Ozne Beograd, premješten za nacelnika Ozne Crne Gore 1945.g., njegovo mjesto zauzeo je Jovo Kapicic. Ovaj Crnogorac, rodjen u Italiji 1919. godine, u Gaeti, studirao je u Beogradu medicinu i vodio univerzitetski SKOJ i KPJ. Partizani su ga zvali Jovo Kapa, pa mu je taj nadimak ostao cijelog života. Vlado Dapcevic ga pamti iz ustanickih dana, kao pomocnika Rankovica po policijskoj liniji i kao likvidatora Nikole Lekica, Jovana Belova-Vujovica i drugih kolebljivih kadrova KPJ. Kako je Davorjanka Paunovic - Zdenka bila njegova vjerenica, Dapcevic pretpostavlja da je preko nje ovaj Cetinjanin gradio karijeru oko Tita i kod druga Marka. U vrijeme oslobadjanja Beograda, bio je komesar 12. korpusa NOVJ. Dobio je cin generala i takodje je bio i Ministar policije Crne Gore, kada je ucestovao u akciji hvatanja i likvidacije poznatog sljedbenika Kralja Nikole i crnogorskog komite Krsta Popovica.

 
U jednom skorašnjem intervjuu ovaj diplomata Titove Jugoslavije u Švedskoj, Francuskoj i Madjarskoj, u vreme (1948) sovjetske intervencije, kaže da je Jugoslavija posle 1945. godine posebnu pažnju posvjecivala spoljnoj politici i da su gradjani naše zemlje zbog toga mogli slobodno bez viza da putuju u sve zemlje svijeta. Negira da je Tito za ambasadore postavljao partijski podobne ljude, navodeci da je prvi šef diplomatije Titove Federativne Narodne Republike Jugoslavije bio Stanoje Simic, bivši funkcioner kraljevske vlade. - Teško je porediti onu sa bilo kojom diplomatskom garniturom kasnije, jer Tito je stvorio cio aparat, prema sebi i s njim rukovodio, i ujedno bio najveci diplomata. Mora se priznati da su ambasadori u to doba bili obrazovani i sposobni ljudi. Spoljni izgled je, takodje, bio veoma važan. Medju tadašnjim ambasadorima treba izdvojiti Marka Ristica, koji je posle rata bio u Parizu i sa kojim se ja, kao njegov tadašnji pomocnik, nijesam najbolje slagao, ali je on bio veoma ugledan i obrazovan. Za Jugoslaviju su tada puno ucinili i tadašnji pomocnik ministra spoljnih poslova Vladimir Velebit, Koca Popovic, Marko Nikezic, Bogdan Crnobrnja, Vlado Popovic, Bogdan Orešcanin, Miloš Minic, Mirko Tepavac, Draža Markovic i Ivo Vejvoda - prisjeca se Kapicic

U svojim posljednjim obracanjima javnosti Vlado Dapcevic, inace poznati reakcionar komunisticke Jugoslavije, koji je po zatvorima Titove Jugoslavije proveo više od dvadeset godina, inace brat Peka Dapcevica, govori o ulozi Jova Dapcevica u formiranju Golog Otoka i kažnjavanju mnogih, medju njima i hiljade Crnogoraca. Vlado Dapcevic u jednom svom intervjuu kaže - Jovo Kapicic, tadasnji pomocnik Aleksandra Rankovica, bio je zaduzen za Goli otok. Ne samo za Goli otok, vec i za ostale logore kojih je bilo sedam-osam. Jovo Kapicic je bio toliko mocan da su od njega drhtali svi upravnici. Od  njega je zavisila sudbina ljudi. Mogao je da kazni, smijeni, pa cak i da pošalje na Goli otok ili naredi necije lincovanje kako bi zaplašio ostale. O njemu se moze govoriti kao o glavnom zlikovcu-izvršiocu Titovih i Rankovicevih zamisli. To se najbolje vidi po tome što je on obilazio sve logore.

 

Iz kazivanja Crnogorca iz Beograda, Save Stanojevica, koji je proveo na Golom otoku sedam i po godina (Stanojevic je narodni heroj Jugoslavije i nosilac Spomenice od 1941. godine) osjeca se velika gorcina zbog svog sunarodnika : “Mucenja su bila neizdrzljiva, stalno sam bio pod bojkotom, pa sam zbog toga tri puta pokušao da izvrsim samoubistvo, udarao glavom o kamene zidine, skakao sa stene, skakao sa sprata upravne zgrade, gdje su me saslusavali jedno vrijeme Nikola Bugarcic, a posle Ante Rastegorac. Jovo Kapicic je bio moj zemljak, ali najgori. Najteze mi danas pada, kad sam na slobodi, sretnem svoje dzelate Nikolu i Kaponju na ulicama Beograda, u cijem oslobodjenju sam i sam ucestvovao."

Najnovije obracanje Jova Kapicica izazvalo je dosta medijske pažnje. Novak Adzic, istoricar sa Cetinja, uradio je intervju sa njime i dotakao se teme - likvidacija Krsta Zrnova Popovica. Jovo kaže -

" Ovo što ti govorim ovo je za istoriju. Ovo je istina, dragi Novace, znam te dugo i dobro se boriš za Crnu Goru Goru. Ovo su istorijske cinjenice sto govorim o jednoj tragicnoj životnoj drami, u kojem je heroj Krsto Popovic ubio heroja Raka Mugošu. Tako da je u narodu, kao u antickim knjizevnim dramama, ostalo da se prica kako je junak ubio junaka i kako je, na kraju, i sam junak poginuo u borbi. Meni su roditelji, otac Milo i majka Andja, bili u Gaeti, dje sam se i ja rodio, i moj krseni kum bio je dr Novica Radovic, crnogorski komita i emigrant, koji je u drugom svjetskom ratu bio ideolog crnogorskih federalista i glavni politicki savjetnik u stabu Krsta Zrnova Popovica.

 

Da ti, Novace, kazem vezano za Krsta Popovica, nije postojala odluka od strane vlasti, u kojoj sam bio i ja znacajan cinilac, da se on likvidira. Zauzet je bio stav da treba, ako je moguce, ishodovati to da se Krsto Popovic preda novim vlastima i da na bilo koji nacin on dodje u ruke vlasti, sa ciljem da mu se spasi zivot i izvede pred sud zakona.

Ponavljam Ti, on za mene nikada i nikako nije bio ratni zlocinac, vec je bio covjek, borac za Crnu Goru iz starih vremena. Da je Crna Gora bila drzava pod fasisticko-nacistickim protektoratom kao Paveliceva NDH ili Nediceva Srbija, da je Krsto Popovic, recimo, bio na celu takve Crne Gore, kao marinetske države stvorene pod stranom okupacijom, onda bi se za njega moglo reci da je kvisling, ali Krsto to nije bio. Krsto Popovic nije bio kvisnilng, on je želio da se formira nezavisna Crna Gora, ako je hoce crnogorski narod. Krsto je znao u tim uslovima da to nije realno moguce, a kod crngorskog naroda za to nije imao podrsku, a nije je mnogo ni tražio.

Sve pokušavam da se Krsto Popovic privoli sudu pravde. Dovodim u MUP na dogovor za operaciju njegovog hvatanja, ali ne i likvidacije, Veljka Milatovica, mojega pomocnika za OZN-u, Mihaila Sara Brajovica, necelnika II odjeljanja u Ozni i Raka Mugosu, mladog, odanog i hrabrog covjeka, koji u cinovnickom smislu nije pokrivao položaj. Sa ciljem da se Krsto uhvati ziv ja ne saljem obicne policajce ili udbase da ga uhapse, nego najsposobnije i najodgovornije oficire i svoje saradnike. To radim jer zelim da Krsto bude uhvacen ziv, jer sam smatrao da nije zasluzio da pogine u sumama Katunske nahije. Kazem im da treba Krsta Popovica da uhvate, da mu spasu glavu, da bude ziv doveden pred sud, a da ga ne ubiju. Oni odlaze u Cuce, u jedno staro kuciste. Njih trojica, Milatovic, Brajovic i Mugoša ga u zasjedi cekaju u kucistu. Krsto Popovic dolazi. Sa hajduckim instiktom ili necim drugim, osjetio je Krsto Popovic da su oni tamo, prije nego sto su osjetili oni da on dolazi. Osjetio je njih prije nego sto su oni osjetili njega. Oni su cekali u zasjedi. Sa ciljem da ga uhvate živog. Spazivsi da ga ceka i kucistu zasjeda, Krsto baca bombu u kuciste, koja nije eksplodirala. Bila je to bomba kragujevka koja bi ubila svu trojicu kucistu da je ekspodirala. Ali je, zatalija. Bez dogovora sa Veljom Milatovicem i Sarom Bajovicem iz kucista je na vrata izletio Rako Mugosa. Krsto Popovic ga je smrtno pokosio rafalom iz svoje masinke. Na vratima od kucista Krsto Popovic je ubio Raka Mugosu rafalom i on je pao mrtav na zemlju. Potom Krsto Popovic krece uz uzbrdicu iznad kucista da se sakrije, zakloni, a iz kucista izlaze Veljko Milatovic i Mihailo Saro Brajovic i pucaju i ubijaju Krsta Popovica plotunom iz svojih pusaka. Odmah iza toga, Rako Mugosa je proglasen narodnim herojem a niko mu nije naredio da izadje iz kucista i Krsta uhvati ziva. Tako je heroj ubio heroja. U kucistu u zasjedi koja je cekala Krsta Popovica bili su Veljko Milatovic, Saro Brajovic i Rako Mugoša i niko više. "

 

Kad se Jugoslavija raspala 1991. godine general Jovo Kapicic se angažovao u politickoj borbi sa nezavisnu Crnu Goru i istakao se brojnim javnim nastupima, intervjuima, govorima na mitinzima nekadasnjeg LSCG, i drugim skupovima na kojima je promovisana ideja slobodne, samostalne, medjunarodno priznate i demokratske Crne Gore.
 

 

 

Peko Dapcevic

 

General-pukovnik Peko J.Dapcevic je rodjen 25. juna 1913. godine u selu Ljubotinu, srez Cetinje, Crna Gora. Otac, Jovo Dapcevic, je bio djakon. Nakon izbijanje Drugog Svjetskog Rata, otac biva zarodbljen od strane Italijana i kasnije umire u logoru.

Po završetku gimnazije, Peko se upisao na Pravni fakulet Univerziteta u Beogradu i ubrzo, u svojoj dvadesetoj godini postao je clan KPJ. Tri godine kasnije kasnije vratio se u svoj rodni kraj i kao clan okružnog komiteta Partije radio na stvaranju i jacanju partiskih organizacija. U borbi protiv grupe fašiste Omiljena Milica, godine 1935. Peko Dapcevic je bio ozlijedjen po glavi. U maju 1937. Peko Dapcevic je otišao u Španiju.

Kada je februara 1939. godine poslije poraza španske republikanske vojske sa ostalim dobrovoljcima prešao francusku granicu, cekali su ga koncentracioni logori. Vlasti Francuske odvele su ga, zajedno sa ostalim borcima internacionalnih brigada u koncentracioni logor-u Anželesu (Angeles). S grupom svojih prijatelja iz Španije, policija ga je zatvorila u tvrdjavu Koljure. U logoru je ostao do Oktobra 1940. godine. Tada su Peko Dapcevic i Fadil Jahic Španac dobili zadatak da pobjegnu iz logora i da organizuju bjekstvo ostalih drugova. U vezi s tim Peko Dapcevic u aprilu 1941. odlazi na rad u Austriju, odakle organizuje bjekstvo i prebacivanje drugova u domovinu.

Odmah poslije povratka u domovinu uhapšen je u Somboru i sproveden za Crnu Goru. Sa stanice u Nikšicu Peko Dapcevic je pobjegao. Sa drugovima iz svog ranijeg detinjstva Peko Dapcevic se sastao u cuvenoj trinestojulskoj bici, u borbi na Košcelama (na cesti Cetinje-Rijeka Crnojevica) 1941. godine gdje je u borbi sa Italijanima izvojevao pobjedu. Peko Dapcevic je komandovao jedinicama koje su 1944. g. oslobodile Beograd. U tom svojstvu smatran je za oslobodioca Beograda.

Peko Dapcevic je umro u Beogradu 1999. godine, gdje je i sahranjen. 



                           

Vlado Dapcevic je bio rodjeni brat Peka Dapcevica, rodjen u Ljubotinju 1917. godine

 Na Cetinju 1935. g. u velikim partijskim demonstracijama i tucom sa policijom biva uhapšen i na policiji surovo prebijen. U zatvoru je proveo mjesec dana.

Školovanje nastavlja u Podgorici, Nikšicu i Prizrenu, ali svuda biva istjeran iz škole. Na kraju, saopštavaju mu da je zbog komunisticke aktivnosti istjeran iz svih škola u Jugoslaviji. Zbog zasluga na organizovanju partijskih celija izabran je za Organizacionog sekretara Pokrajinskog komiteta
SKOJ-a.

Usljed provale u KPJ dolazi 1936. g. do masovnih hapšenja clanova Partije. Partija u Crnoj Gori na to uzvraca organizovanjem manifestacija gdje dolazi do sukopba sa policijom. U tim sukobima gine 12 demonstranata, dok ih je pedesetak ranjeno, a skoro 400 pohapšeno. Posle direktive Partije da se obustave sukobi, Vlado se predaje policiji. U zatvoru u Sarajevu provodi skoro cetiri mjeseca kada su, zbog pritiska medjunarodne javnosti, skoro svi uhapšeni pušteni na slobodu.

Pocetkom 1937. g. postavljen je za Organizacionog sekretara partijskog komiteta na Cetinju. Prijavljuje se kao dobrovoljac za odlazak u Španiju, ali policija otkriva akciju i hapsi veliku grupu dobrovoljaca.Tek 1939. g. Vlado dobija dozvolu da polaže maturu koju je položio u Kotoru. Te godine se upisuje na Tehnološki fakultet u Beogradu. Na Univerzitetu u Beogradu se ukljucuje u borbu za odbranu autonomije Univerziteta kao i na organizovanju partijskih celija medju radništvom. U jednom od mnogobrojnih sukoba sa fašistickom omladinom biva teško ranjen u glavu.

Za vrijeme bombardovanja 6. aprila 1941. g. Vlado se nalazi u Beogradu. Odatle se prebacuje u Crnu Goru gdje ucestvuje u partijskom radu na mobilisanju naroda na otpor okupatoru.

U zoru 13. jula 1941. g. sa ustanicima ucestvuje u napadu na Cevo, kada otpocinje i opošenarodni ustanak u Crnoj Gori. Ne dozvoljava mu se pisustvo na Pokrajinskoj konferenciji KPJ, a odmah potom je iskljucen iz Partije. Kao borac Lovcenskog bataljona ucestvuje u napadu na Pljevlja. Tom prilikom je ranjen. Prisustvuje formiranju Prve proleterske brigade u Rudom i ucestvuje u Igmanskom maršu. U Foci je pocetkom 1942. g. ponovo primljen u Partiju i postavljen za komesara Drinskog dobrovoljackog odreda.

Sredinom 1942. g. postavljen je za komandanta prve cete Lovcenskog bataljona. Zbog kritickih istupa ponovo je iskljucen iz Partije. Kao komandir desetine bombaša ucestvuje u nizu akcija, sve do ranjavanja krajem 1942. g.

Ucestvuje u bitkama na Neretvi u Sutjesci. Nakon ovih bitaka ponovo je primljen u Partiju i postavljen za komesara Sedme krajiške brigade. U prvoj polovini 1944. g. postavljen je za komesara oficirske škole pri Vrhovnom štabu, a zatim za komesara Desete divizije. Iz rata izlazi u cinu potpukovnika.

Posle rata je postavljen za nastavnika na Višoj partijskoj školi, a potom 1947. g. za Nacelnika Uprave JNA za agitaciju i propagandu.  Iz tog perioda svog života Vlado je napisao -

" Ali, bez obzira na sve te visoke položaje, visoku platu, razne privilegije, u tom periodu sam bio najnezadovoljniji. Muka mi je bilo od svega onoga što se dešavalo pred moojim ocima. Odmah je pocela grabež za vlast, položaje, privilegije. Pocela je korupcija nevidjenih razmjera. A ton svemu tome davao je Tito. Gurao ih je na položaje, uvaljivao u privilegije i tako ih vezivao za sebe.

U blizini je bio onaj diplomatski magacin i u njemu najkvalitetnije stvari. Uz to, tri puta jeftinije nego drugdje. Cetrdesetak ljudi je imalo pravio da se u njemu snabdijeva. Jednog dana tetka mi traži novine da umota hljeb. Kaže:

-"Sramota me da ulicom nosim bijeli hljeb."

Pitam: Zašto?

Kaže: "Zato što ga drugi nemaju."

-Pa gdje ga ti kupuješ?

Veli: "U onom magacinu."

Zabranio sam joj, od tada, da ga više u kucu unosi, iako smo mi prije rata jeli bijeli hljeb.

Sjecam se jedne anegdote sa jednim od onih udbovaca. Bio je prije rata seljak u Crnoj Gori. Ode u njegovu kucu neka naša Crnogorka i vidi dijete piša po persijskom cilimu. Veli: "Zašto dozvoljavate djetetu da upropaštava ovako skupocjeni cilim?" On joj odgovori: "Neka piša, to je krvlju steceno!". Jednostavno, tada se smatralo da su odbranili zemlju i da je došlo vrijeme da se to naplati. I to debelo.

"Mi sjecemo granu na kojoj sjedimo. Ako ne likvidiramo ove privilegije, ne samo što cemo se odroditi od naroda, mi cemo u psihologiji postati bogalji".

Prisustvuje na Petom kongresu KPJ 1948. g. Prihvatajuci Rezoluciju Informbiroa, pokušava pobjeci iz zemlje. Bjekstvo je osujeceno i, tom prilikom, na granici sa Rumunijom, gine nacelnik Generalštaba JNA. Vlado se jedno vrijeme krije u Beogradu, da bi, pri ponovnom pokušaju bjekstva preko madjarske granice, bio uhvacen. U istražnom zatvoru provodi 22 mjeseca. Osudjen je na 20 godina zatvora.

Od juna 1950. g. do 6. decembra 1956. g. nalazi se u logorima Stara Gradiška, Bileca i Goli otok. Za cijelo to vrijeme Vlado biva izložen nevidjenoj torturi, ali ne uspijevaju da ga natjeraju da se odrekne svojih politickih ubjedjenja.

Zbog prijetnje novim hapšenjima 1958. g. bježi sa grupom svojih drugova u Albaniju. U Albaniji medju emigrantima izbija sukob oko puteva dalje borbe. Vlado želi da nastavi borbu u Jugoslaviji, dok se vecina izjašnjava za odlazak u SSSR. Posle nekoliko mjeseci neizvesnosti albanske vlasti ih upucuju u SSSR. Po dolasku u Sovjetski Savez emigrantima se nudi da nastave školovanje ili da prihvate odgovarajui posao, a što Vlado odbija i nastavlja sa politikim radom. Organizuje snažnu propagandu uoci Konferencije komunistickih partija u Moskvi 1961. g. Konferencija usvaja rezoluciju kojom Savez komunista Jugoslavije osudjuje kao revizionisticku i antimarksisticku partiju.

Prilikom izbijanja kubanske krize Vlado medju emigracijom organizuje dobrovoljce za odlazak na Kubu. Iako Kubanci odobravaju vize, sovjetske vlasti nisu dozvolile odlazak dobrovoljaca. Poslije 22. Kongresa KPSS , podržavajuci stav albanskih i kineskih komunista u sukobu sa KPSS, Vlado zapocinje živu aktivnost u borbi protiv revizionizma. To je izazvalo upozorenje i pretnju od sovjetskih vlasti da se prekine sa tim aktivnostima. Živjeci u Odesi tokom 1964. i 1965. g., Vlado radi na doktorskoj tezi o istoriji jugoslovenskog radnickog pokreta.

Pocetkom 1965. g. pokušava da ode kao dobrovoljac u Vijetnam, ali ga sovjetske vlasti u tome još jednom sprjecavaju. Sovjetski Savez napušta 1966. g. i odlazi u Zapadnu Evropu.

Da bi preživio, boraveci u Belgiji, Francuskoj, Švajcarskoj i Holandiji, radi najednostavnije fizicke poslove. Istovremeno pokušava da medju jugoslovenskom ekonomskom emigracijom razvije politicki rad, ali ne postiže neki uspeh. Policija ovih zapadnoevropskih zemalja ga više puta hapsi i protjeruje iz jedne zemlje u drugu. Tek mu se 1969. g.odobrava stalni boravak u Belgiji. Iz Belgije se povezuje sa marksisticko-lenjinistickim partijama iz Zapadne Evrope i ucestvuje u njihovom radu. Izbjegava 1973. g. pokušaj likvidacije od strane jugoslovenske policije.

Saradnjom jugoslovenske i rumunske policije u Bukureštu je 1975. g. organizovano Vladovo kidnapovanje, pri cemu su ubijena dva njegova druga. U Jugoslaviji je osudjen na smrt, a kazna mu je zamijenjena sa 20 godina zatvora. Iz samice zatvora u Požarevcu je pušten juna 1988. g. i protjeran je iz Jugoslavije.

Po ukidanju zabrane povratka, Vlado se septembra 1990. g. vraca u Beograd. U brojnim intervjuima i javnim nastupima ukazuje na opasnost izbijanja rata i raspada Jugoslavije. Nepunu godinu dana se nalazi na celu novoformirane KPJ, ali zbog njegove odlucne borbe protiv prisustnosti nacionalizma u Partiji, ova se partija cijepa. Vlado 27. 3. 1992. g. osniva Partiju rada. Za vrijeme ratnih zbivanja na prostoru bivše Jugoslavije, aktivno se angažuje na jacanju demokratske, antinacionalisticke svijesti u pravcu zaustavljanja rata i poraza nacionalistickih snaga, pri cemu oštricu svoje borbe usmjerava protiv režima u Beogradu.

Sve do svoje smrti 12. 7. 2001. g, Vlado nije prestajao sa svojim politickim djelovanjem.

Takodje,  Vlado Dapcevic je bio za Crnu Goru kao nezavisnu državu. Napisao je i ovo devedesetih godina - "Ja sam za suverenu Crnu Goru baš zato što sam za Jugoslaviju. U svakom slucaju treba ici korak po korak. Do ostvarenja tog cilja mi cemo podržavati snage koje se bore za suverenu Crnu Goru. Kada se stvori suverena Crna Gora postacemo ljuti neprijatelji tim snagama, jer mi se, prije svega, borimo za radnicki pokret i socijalizam."

Iako su bili braca, nakon Drugog Svjetskog Rata, Peko i Vlado se nijesu nikad više sreli ili progovorili jednu rijec. Peko Dapcevic nije nikad pomenuo svog brata u svojim nastupima, niti ga je spominjao medju prijateljima, dok je Vlado pominjao brata u razgovorima, istina, samo u negativnom kontekstu.

TIM WEB SITE-A

 

  

 
 
 

 ©  2005 - 2018 www.montenegro-canada.com  All rights reserved