Header Graphic
PRILOZI, PISMA I DISKUSIJE - IV > PRAHA - MONTENEGRO


6 Oct 2010

 

 
 PORED RIJEKE VITLAVE SA LOVĆENOM U SRCU 


                                                   Maja Đurović i web site 
 


"Crna Gora je čudo svijeta. Ne postoji primjer u istoriji čovječanstva, da bi tako mali narod vjekovima uspješno odolijevao napadima hiljadu puta jačeg neprijatelja. To je uspjelo maloj, kamenitoj, siromašnoj Crnoj Gori.
 
Crnogorac ima dvije krasne i lijepe osobine, koje u nas izumiru: nacionalni ponos i ličnu hrabrost. To su vile koje su kalile i busale hadžar Crnogorčev, koje su pukovima svirepih neprijatelja nagonile jezu i strah i tjerale ih u bjekstvo..."  -  g. Alexander Petříček iz Praga


                             

Ovim tekstom odaću počast jednom od najljepših gradova Evrope, njegovoj istoriji i ljepoti. Definitvno me svojim bogastvom podsjeća na našu JEDINU.

Prag (češki Praha, njemački Prag) je glavni i najveći grad Češke.  Nalazi se na rijeci Vltavi i ima oko 1,2 miliona stanovnika. Prag spada u najočuvanije velike gradove Evrope, pa je danas njegovo prostano istorijsko jezgro pod zaštitom UNESKO-a. Grad je zbog svog bogatstva poznat i pod nadimkom "Zlatni Prag".




Naziv grada je staroslovenskog porijekla i znači gaz, mjesto za prelaz. U današnjem češkom jeziku ovo bi bila riječ práh. Ovaj naziv bi po predanju bio vezan za gaz preko rijeke Vltave, međutim dokaza za ovu tvrdu nema. Stoga se danas naziv grada više vezuje za naziv brda na kome podignut Praški grad (zamak), koji se na češkom izgovara - prazě.

Ima dobro očuvanu srednjovjekovno gradsko jezgro: Hradčani i Malá Strana na lijevoj obali, kao i Staré Město i Nové Město (Stari i Novi grad) na desnoj obali Vltave. Zbog svog položaja neposredno na rijeci ovi djelovi su u prošlosti često bio izloženi poplavama.



Grad Prag se nalazi u "srcu" Evrope, podjednako udaljen od svih njenih granica. On je, takođe, u centralnom dijelu istorijske zemlje Bohemske, Koja čini 2/3 današnje Češke Republike (zapadni i središnji dIo). Od Brna, drugog po veličini grada u državi, Prag je udaljen 210 km sJeverozapadno. Najbliži glavni gradovi su Beč (320 km), Bratislava (330 km) i Berlin (350 km.



Prag je bio i odabrano mjesto i za pojedine Crnogorce koji su željeli da bitišu u gradu pored Vitlave, rijeke koja je Česima simbol na isti način kao što je Crnogorcima Lovćen. U jednoj lijepoj ulici se skrasio i nekadašnji lider Libaralnog Saveza Crne Gore, Slavko Perović koji je iz ovog grada i pokrenuo dva web bloga - đe se ukrštaju politička mišljenja, ali i odapinju strijele prema mnogim Crnogorcima. Jedan se zove Zvanični Blog Slavka Perovića, a drugi Slavkova Bilježnica.



Prije par godina, dva Čeha su obradovala crnogorsku javnost.  U svojoj poruci, jedan od njih, Matyas Zrno kaže: " U 8.30, 25. augusta 2005. g., crnogorski se barjak zavijorio na najvišem vrhu Evrope, na Mont Blancu (4807 metara nadmorske visine) na francusko-talijanskoj granici. Znači, zastava Crne Gore na vrhu Bijele Gore (kako se zove na crnogorskom Mont Blanc...) Dvojica českih planiara, Petr Smid i Matyas Zrno, potpredsjednik Udruženja prijatelja Crne Gore u Češkoj zauzela je vrh Mont Blanca uprkos lošem vremenu nakon dva naporna dana.

                        

Prije izlaska smo morali tri dana čekati da se vrijeme barem malo poboljša. Tokom ta tri dana palo je na 70 cm snijega, te je put bio mnogo naporan, uz stalnu opasnost od lavina, odnosno odrona snijega i leda. Zamalo smo iz sigurnosnih razloga odustali od daljeg penjanja. Mejdutim, na kraju smo odlucili ipak krenuti u vrh. Na sam vrch smo krenuli 25. augusta u tri sata ujutro iz logora u visini 3 800 metara. Uz svu neophodnu opremu, sa nama sam u ranac utovario i malo neobičan predmet - zastavu Crne Gore. tako da izlazak na vrh neće biti samo moja lična pobjeda nego i pobjeda moje "druge domovine", Crne Gore. U 8,30 uspjeli smo zauzeti vrh i istakli crnogorsku zastavu, da se barem na par minuta crnogorski barjak vijori na najvišoj tački Evrope. Nakon nekih 15 minuta krenuli smo nazad. U pet popodne smo stigli u dolinu, u grad Chamonix. Nakon toga se vrijeme ponovu pogoršao, tako da smo imali mnogo sreće, jer izlazak na vrh je ponovu bio nemoguć."

Za crnogorsku istoriju su nezaobilazni i tragovi koje su ostavili mnogi češki umjetnici, od kojih su neki radili poznate gravure, kao što je gravura Manastira Ostrog, koju je uradio A. CHELIUS.



Ipak, najpoznatije ime je sigurno Jeroslav Čermak, koji je bio jedan od navećih čeških slikara, čija kičica je ovjekovječila mnoge trenutke iz života Crne Gore.. Najpoznatija njegova djela su: Spasavanje slika iz dvora, Ranjeni Crnogorac i mnoga druga

   

 

Prve cjelovitije informacije o Crnoj Gori i Crnogorcima češka patriotska elita dobija 30-ih godina 19. vijeka. Slovenska ideologija je tada činila integralni dio češkog nacionalnog diskursa i Crnogorci su zajedno s ostalim Južnim Slovenima bili opažani, a predstave o njima  konstruisane u slavenofilskom kontekstu. S obzirom na dosta veliku geografsku udaljenost, ograničene informacije i nedostatak kontakata, Crna Gora je u mentalnoj mapi čeških patriota ispočetka bila samo novi dio “slovenskog svijeta”. Konkretnije predstave o Crnogorcima su se razvijale postepeno tokom godina koje su uslijedile. Pogled češkog društva 19. vijeka na Crnu Goru je neodvojiv od slike Južnih Slovena i  Balkana, ali istovremeno se odlikovao kako specifičnim karakteristikama (onima koje su bile svojstvene samo Crnogorcima), tako i simboličkom kumulacijom značenja (Crnogorci kao arhetip Južnih Slovena)…

…Ako razmislimo u kakvoj poziciji su bili Česi i Crnogorci u tadašnjoj Evropi onda nam se češko idealiziranje Crne Gore i ne čini tako ekstravagantno. Češke zemlje su imale na mnogo višem nivou infrastrukturu, privredu i kulturni život, dok je Crna Gora u tom smislu predstavljala zaostalu periferiju Evrope. Sigurno je tu činjenicu imao u vidu izdavač Národních Listů Julius Gregr, kad je napao Holečekov procrnogorski entuzijazam tvrdeći da viša kultura nikada ne može kao primjer uzeti nižu kulturu. Međutim, Crna Gora koja je krajem 19. vijeka brojala oko dvije stotine hiljada stanovnika bila je nezavisna država s vlastitom dinastijom i vojskom i održavala je diplomatske odnose s velikim silama. Iz toga je proizilazilo ono prirodno samopouzdanje stanovništva “slovenske Sparte”, koje su češki autori toliko isticali i koje je bilo u velikom kontrastu sa osjećajem deficita sličnih osobina kod pripadnika češkog naroda. Crnogorci su bili u Evropi i u prekomorskim zemljama neuporedivo vidljiviji od Čeha, o čijem postojanju se van granica Austro-Ugarske gotovo nije ni znalo. Crnogorska politička nezavisnost koja im je omogućavala da odlučuju o svim pitanjima nacionalnog života bez posrednika i vanjskih ograničenja bila je isto tako u velikoj suprotnosti sa malim uspjesima koje su na tom polju imali češki politički predstavnici. Upravo ta njihova nezavisnost je u češkim očima bilo ono što je vrijedno poštovanja, a u određenoj mjeri i zavisti, i upravo je ona najviše uticala na formiranje pozitivnih predstava o njima. Politička nezavisnost je s pravom bila viđena kao rezultat uporne i junačke borbe za slobodu, i kao takva bila je čvrsto povezana s kompleksom slika koje su u češkom društvu činile jezgro pozitivnih stereotipa o Crnogorcima…

…U predstavama o Crnoj Gori uvijek je značajnu ulogu imala ideja autentičnosti, neiskvarenosti i istine. Ona se odnosila kako na ljudsku zajednicu (Holečekova “prašuma ljudi”), tako i na raznoliku i naizgled očuvanu životnu sredinu. Ideja o autentičnosti omogućavala je razvoj slovenofilskoga diskursa o Crnogorcima kao nosiocima praslovenskih vrijednosti, eventualno razvijanje analogija s grčkom antikom ili biblijskih asocijacija. Crnogorci su simbolizovali mitski početak, davnu prošlost Slovena, Evrope, pa i čovječanstva. Svaka nova generacija čeških hodoljubaca glorifikovala je crnogorsku autentičnost i neiskvarenost, iznoseći svoja strahovanja da će oni uskoro biti oskrnavljeni. Te bojazni su se do njihovog ponovnog dolaska djelimično i ostvarivale. Naravno, u isto vrijeme bi nove generacije otkrivale svoju dotada djevičansku Crnu Goru, i krug bi se ponovo zatvarao. Tendencije da se Crna Gora opiše kao “djevica na pragu javne kuće” (opet Holeček), koju je nužno upoznati prije nego što se nepovratno promijeni, predstavljaju možda jedini elemenat nekadašnje slike te zemlje iz 19. vijeka koji se ponavlja do danas (na primjer: “oaza” i “tajanstvena uspavana ljepotica koja će ubrzo biti probuđena”, iz reklamno-turističkih tekstova s početka 21. vijeka)…

Danas, ne možemo a da ne pomenemo velikog prijatelja crnogorskog naroda iz Praga, Dr Františeka Šísteka, eksperta za modernu istoriju Crne Gore i drugih zemalja bivše Jugoslavije: Zaposlen u Istorijskom institutu Akademije nauka Češke Republike. Autor je prvog monografskog pregleda crnogorske istoje rije na češkom jeziku ("Černá Hora", Praha: Libri, 2007). Knjiga "Naša braća na jugu: češke predstave o Crnoj Gori i Crnogorcima" predstavlja prerađenu i crnogorskom izdanju prilagođenu verziju autorove doktorske disertacije, odbranjene na praškom Karlovom univerzitetu 2007. godine.

Knjiga prati istorijski razvoj i transformaciju percepcije i recepcije Crne Gore i Crnogoraca u Češkoj - od prvih romantičnih pomena "malog plemena slovenskih junaka" koje u vrletima iznad Jadrana vijekovima odoljeva i prkosi osmanskoj hegemoniji, pa sve do obnavljanja crnogorske nezavisnosti 2006. godine, te refleksija o savremenoj Crnoj Gori kao turističkoj destinaciji. Tematske odrednice knjige su pritom smještene u širi južnoslovenski, balkanski i evropski istorijski i kulturni kontekst.

U fokusu ove unikatne, nadahnute i erudirane studije je razdoblje od polovine 19. vijeka do 1918, kad se u češkoj književnosti, žurnalistici i slikarstvu Crnogorci i Crna Gora često referiraju kao "naša braća na jugu" koju krase kako čojstvo, junaštvo i tolerantnost, tako i visok stepen očuvanosti izvorne kulture i drevnog patrijarhalnog načina života.


 

Alexander Petříček iz Praga u Crnoj Gori



Našom ambicijom je završena faktička i fotografička evidencija potpuno svih grobova u CG, koje imaju oblik rukotvorine sa falerističkim i sličnim motivima. Navedenih nadgrobnih rukotvorina se dosad u našoj evidenciji nalazi kod 522 grobova sa cca 1000 sahranjenih ratnika (realna pretpostavka je da je to 85-90 % svih grobova u CG) , u razradi za identifikaciju je 11 grobova.

 O svom radu smo obavestili crnogorsku vladu i planira se na tu temu konferencija sa medijama na Cetinju. U prvom tomu je objavljen grob Dr. Božidra Jovetića, Ivaša Hajdukovića, Blaža Marićevića, Stanka Djurovića, Djura Martinovića, Laza Djurkovića, Vukosava Vukovića, Marka Jovanovića, Miloša Kavaje, Stevana Otaševića, Draga Lipovine, Iva Lipovine i Pera Lipovine.


Knjiga ni u jednom tomu neće biti doštampavana. Na prodaju neće biti u prodavnicama, jer samo može da se naruči kod izdavaća u Brnu (Češka),  ili kupi u Narodnom muzeju na Cetinju. 

uvod knjige

 

 

 ©  2005 - 2021 www.montenegro-canada.com  All rights reserved