Header Graphic
PRILOZI, PISMA I DISKUSIJE - III > JEVREJSKA ZAJEDNICA


30 May 2012

 

 
                                              JEVREJI U CRNOJ GORI  

 


U Septembru 2011. godine osnovana je prva jevrejska zajednica u Crnoj Gori. Do sad se i nije znalo da uopšte ima Jevreja u Crnoj Gori, tj. da ih ima zanemarljiv broj. Nakon nekih istrazivanja najprije je otkriveno 10 porodica, s tendencijom porasta broja crnogorskih Jevreja, sve dok se nije procijenilo da ih ima dovoljno da bi se osnovala zajednica.



Crna Gora je jedna od rijetkih zemalja koja je sredinom prošlog vijeka u jednom od najtežih trenutaka jevrejske istorije, bila utočište progonjenim Jevrejima.

 

Kod crkve Sv. Mateje u Vilusima (blizu Nikšića) nalazi  se nadgrobni spomenik, za koji procijenjeno da je jevrejski, na kome su uklesani i krst i Davidova zvijezda. Taj spomenik je napravljen prije 1900. godine i prilično je propao.

 

Inače, Istorija Jevreja na području današnje Crne Gore nije dovoljno istražena. Istraživanja su bila fragmentarna u sklopu drugih naučnih obrada.

Istorija Jevreja je na ovim područjima traje dva milenijuma. Njihovi prvi tragovi javljaju u drevnoj Duklji čije se ruševine nalaze u neposrednoj blizini centra Podgorice, glavnog grada današnje Crne Gore. Ovaj veoma značajan urbani centar rimske provincije Prevalitane koje je u svom zenitu brojalo i preko 70 hiljada stanovnika u svojim nekropolama nam otkriva grobna mjesta za koja su arheolozi ustanovili da su pripadala Jevrejima, što nije nimalo čudno ako se ima u vidu veličina i značaj Duklje kao vojnog, trgovačkog i administrativnog središta sve do njegovog uništenja u razornom zemljotresu.

       

U srednjem vijeku, Jevreja je u granicama današnje Crne Gore bilo u onim krajevima koji su bili pod otomanskom vlašću i to posebno na području Novopazarskog sandžakata u današnjim Pljevljima, Plavu, Gusinju, Bijelom Polju i Beranama, kao i na području turskog primorja posebno u Ulcinju. Većina tog jevrejskog življa pripadalo je Sefardima koji su iz Španije i Portugala preko Bosne ili direktrno iz Carigrada početkom 16 vijeka došli u naše krajeve.

U Ulcunju je početkom 17 vijeka je živio djelovao, a pretpostavlja se da je tu sahranjen Šabataj Cevi. Čovjek koji je obilježio jedan dio svjetske kulturne baštine koji je svojom pojavom i svojim učenjem dao veliki doprinos, istoriji ne samo kod nas, već slobodno se može reći i u u svjetskim razmjerama. Ovaj čovjek natprosječne inteligencije i širokog obrazovanja proglasivši sebe novim “Mesijom”, ostavio je dubok trag koji i dan danas budi interesovanje ne samo naučnika i teologa, već i običnih ljudi, koji pokušavaju da istraže sve segmente njegovog djelovanja u Otomanskoj imperiji. Naravno, njegov uticaj se širio veoma brzo i van granica Otomanske imperije i njegovo ime se pominjalo sa respektom i poštovanjem u svim sinagogama tadašnjeg razvijenog svijeta.

Poznata češka medijavelistkinja Lenka Blehova Čelebič je nedavno objavila pionirski rad „Tragovi Jevreja u Boki Kotorskoj“ u kome naglašava uticaj Jevreja za razvoj trgovine u tim oblastima navodeći da u mnogim trgovačkim poslovima pariraju u to vrijeme dominantnim dubrovačkim trgovcima. Posebno u organizaciji međunarodne trgovine. Nakon ratova sa Napoleonom i okupacije Boke i dijela današnjeg crnogorskog primorja od strane Austrije, a kasnije Austro-Ugarske tom dijelu su se u ponovo u znatnijem broju pojavili predstavnici Jevrejske nacije. Bili su većinom koncentrisani u Kotoru, kao administrativnom središtu. Treba napomenuti da je u ovim krajevima Jevreja bilo i ranije. U Herceg Novom je, na potopljenom jevrejskom groblju, sahranjen poznati portugalski ljekar i pjesnik jevrejskog porijekla Isaije Koen, poznatiji po svom pjesničkom imenu Flavio Eborenze Didako Piro koji je u ovom gradu napisao knjigu o svom progonstvu.

O značaju, uticaju i poštovanju koje su zasluživali Jevreji u Boki slikovito govori podatak da je po naredbi kotorskog biskupa jedan dio groblja izdvojen za sahranjivanje Jevreja. Za parcelu je određen dio groblja u blizini glavnog ulaza u groblje i u neposrednoj blizini glavne grobljanske kapele. Groblje je danas u relativno dobrom stanju i redovno se održava.

Crna Gora se s ponosim može pohvaliti da spada u rijetka područja u Evropi na čijoj teritoriji nije bilo ni jednog koncentracionog ili sabirnog logora iz koga su Jevreji slati u logore smrti. Nažalost Gestapo je uspio da od septembra 1943, kada je Njemačka nakon kapitulacije Italije okupirala Crnu Goru, do februara 1944. identifikuje veći broj Jevreja koji su ostali u Crnoj Gori. Većina ih je u više manjih skupina odvedena prvo u logor na Sajmištu, a odatle u druge logore gdje su doživjeli sličnu sudbinu kao i ostali.

Nakon Drugog svjetskog rata u Crnoj Gori je ostao veoma mali broj Jevreja. Preživjeli su se većinom vratili nazad u svoja ranija prebivališta. U Crnoj Gori su ostali oni koje je na to naveo bračni status ili radne obaveze. Tačan broj Jevreja koji danas žive i rade u Crnoj Gori je teško odrediti jer se radi većinom o mješovitim brakovima.

Crna Gora je jedna od rijetkih zemalja i jedina u regionu u kojoj postoji zavidan medjuvjerski i medjureligijski sklad i nema javnog ispoljavanja antisemitizma i opšteg negativnog odnosa prema jevrejskom narodu i državi Izrael. Čak šta vise postoji visoko poštovanje prema jevrejskom narodu i njegovom doprinosu sjetskoj civilizaciji. Pojedinačni slučajevi nijesu odraz opšteg stanja kako je to slučaj u nekim zemljama regiona.

Od proglašenja nezavisnosti Crna Gora je sa Izraelom uspostavila diplomatske odnose. Izrael u Crnoj Gori predstavlja na nerezidentnoj osnovi ambasador kome je rezidentna država Srbija.

Jevrejska zajednica Crne Gore je najmlađa i vjerovatno najmanja jevrejska zajednica na svijetu. Odluka o formiranju donijeta je u junu 2011. u kući gospođe Đine Lazar u Herceg Novom. Zajednica je krajem jula iste godine registrovana kao udruženje građana i time stekla određeni pravni legitimitet. Veoma brzo nakon registracije imali smo čast da Crnu Goru i našu Zajednicu posjeti gospodin Jona Mecger vrhovni aškenaski rabin Izraela. Gospodina Mecgera su zajedno sa pratnjom i vodećim članovima zajednice primili najveći državni zvaničnici: predsjednici Države, Parlamenta i Vlade.

Krajem januara 2012. Jevrejska zajednica Crne Gore je sa Vladom potpisala ugovor o međusobnim odnosima, čime je jevrejska vjera priznata kao jedna od zvaničnih religija u državi sa svim pravima i obavezama koje iz toga proističu. Jevrejima je priznata puna autonomija u regulisanju svojih vjerskih i nacionalnih odnosa u mjeri u kojoj se to ne sukobljava sa zakonom.

_______________________________________

                                 
 PRIČA O RUDOLFU MOSINGERU

               http://www.lainovic.site88.net/Rudolf%20Mosinger%20.jpg

                                                     opširnije
 

 ©  2005 - 2021 www.montenegro-canada.com  All rights reserved